Pazarköy (Orhangazi)

Seyahatnâme’de Pazarköy (Orhangazi)

Bursa Sancağında 150 akçe pâyesiyle şerif kazadır ve (—) adet nahiye köyleri vardır. Serdarı, kethüdayeri ve (—) tarafından subaşısı var. Şehrinin doğu tarafında İznik gölü görünür. Bir geniş düz yerde bağ ve bahçesinin hesabını Yaratıcı bilir. Her bağı direkli İrem bağlarından örnek verir Hayat suları değirmenler ile akar hoş içimli suları vardır.

Ve tamamı 11 mahalle, 1.300 adet altlı üstlü İstanbul tarzı mükellef kiremit örtülü mamur haneleri vardır. Bunlardan Hekim Kadınoğlu Çelebi evi, Serdar Ahmed Ağa evi, Çorbacı hanesi ve Şeyh evi bakımlı, süslü evlerdir ki bülbül gülistanlı, bağ ve bostanlı hanelerdir.

Hepsi (—) adet mihraptır. Evvelâ çarşı içinde (—) ve değirmen yanında Şeyh Camii (—) (—) (—) (—) (—) diğerleri mescittir.

Ve sıbyan mektepleri ve derviş tekkeleri vardır. 5 adet kârgir yapı kiremitli hanları var, ama kırkçeşme yakınındaki han hepsinden mükellefdir. Bu han önünde büyük bir meydan kenarında bir yüksek gölgeli çınar altında bir dinlenme yeri, sofa vardır.

Dört adet hamamı vardır, ama hepsinden donanımlı Odabaşı Hamamıdır. Sonra Çorbacı Hamamı ve Küçük Hamam değirmen yakınındadır ve kıble tarafında Şeyh Hamamı, yer yer ev hamamları da vardır.

Tamamı 100 adet dükkânları var, ama bedesteni yoktur ve halkı tümden Etrak'dir ki işleri ve kazançları bahçevanlıktır, zira bu Pazarköyü'nün bağları meşhur olup İstanbul’u âveng (heveng?) üzümüyle bir yıldan bir yıla bu şehir bağları besler. Onun için halkı bağban ve zenginlerdir ve tamamı yeniçeri geçinirler. Kefere, meyhane ve bozahaneleri yoktur, ama kahvehaneleri vardır. Çelebi Kahvesi ve Çârdâk Kahvesi irfan yuvası bir dinlenme yeridir, ama suyu ve havası biraz ağırdır.

Beğenilen ürünlerinden; âveng üzümü, damları içinde nice yüz bin âveng üzümünü bu damlarda asıp nice yerde bezir yağı kandilleri yakıp ne kadar şiddetli kış olursa üzümleri donmayıp çürümeden İstanbul'a getirip satarlar. Zeytini, armudu ve elması hoş olur, ama üzümü daha beğenilir.