Pertek Kalesi

Seyahatnâme’de Pertek Kalesi

İsimlendirilmesinin sebebi Moğol dilinde per-teng karakuşa derler. Kalesi üzerinde tunçtan bir karakuş heykeli var idi. Her sene Harzemşah nevruzunda ıslık gibi ses çıkarırdı.

Bütün Kürt ve Mığdısi (Ermeni) kavmi sesini işiterek bu şehrin pazarına toplanırlar, böylece insanlarla dolu büyük bir kalabalık oluşurdu. Peygamberin hicretinin 19. yılında Halid ibn Velid Diyarbakır Kalesi'ni feth ettikten sonra bu Perteng Kalesi'ni de feth ederek kuş heykelini yıkınca büyük kalabalık toplanmaz oldu. Hala ol kuş tılsımı yeri kalenin zirvesinde bellidir. O tılsımlı kuşun ismiyle bu şehre Per-tengden meşhur galat daha yaygınlaşarak ve kelime hafifleştirilerek Pertek derler.

İlk defa yapan kisralardan (---) kisra yapısıdır. Onda nice yüz sene nice meliklere geçtikten sonra Molla İdris'in yardımıyla 921 [1514] tarihinde I. Selim'e Pertek hakimi itaat ederek kaleyi Bıyıklı Mehmed Paşa'ya teslim edip bağlandığından yine hakimine ebedi olarak yurdluk ve ocaklık yoluyla verildi. Hala beyi mutasarrıftır ki Asitane-i Saadet tarafından gelen padişah emirlerinde bunların elkabına "Cem-cenab" yazılır. Miriliva elkabı yazılmaz, zira hükümettir.

Eski zamanlarda [84a] yönetimleri altında timar ve zeametten bir şey yoktur. Hala gelir kapıları kendilerine hass olarak ayrılıp hassına göre asker toplayıp sefer eşer.

Beylerinin soyu sona erse Devlet-i aliyyeden sancağı başkasına tevcih olunur. Hassı Süleyman Han kanunu üzere 380.000 akçedir. Beyi sefer sırasında 800 askere sahiptir. Adalet üzere beyine senede 10 kese hasıl olur. 150 akçe asumani kazadır. Kethüdayeri, serdarı, müftüsü ve nakibi yoktur, ama şehir subaşısı vardır.

Kalesi Murat Nehri kenarında yalçın kayalı güzel bir, tepe üzerinde dörtgen şekilli bir küçük Şeddadi yontma taşlı bir beyaz taşlı kaledir. Dizdarı, neferatları ve cebehanesi padişah tarafından değildir, ancak beyi hükm eder.

................ (3.5 satır boş) ................