Saray

Seyahatnâme’de Saray

(—) tarihinde Gazi Hudavendigâr Edirne şehrini feth ettikten sonra bu güvenli yerde dinlenme ve av yeri olması için bir saray inşa ettiğinden hâlâ Rum Sarayı kasabası derler. Saraybosna Fatih yapısıdır. Bir Saray şehri de 7. iklim sınırında Maskov diyarında Balu Han yakınında Kazan Sarayı vardır, ama bu Rum Sarayı kasabası, Vize Sancağı toprağında Vize beyinin hâssı olup voyvodası hâkimdir ve 150 akçe kadılıktır. Kethüdayeri, yeniçeri serdarı ve muhtesibi var dır, ama başka hâkimleri yoktur. Bu bir küçük kasabacıktır. Toplam 800 adet cennet bahçeli, şebekeli bostanlı ve baştan başa kiremitli hanelerdir. Ve (—) adet mihraptır. Bunlardan çarşı başında (—) (—) camiinin kapısı üzere tarihi budur:

Elhemellâhu lenâ tarihahu
Vedhulûhâ salimine âminin.
Sene (—)

Gerisi mescitleridir. Ve (—) adet medresedir. (—) (—) (—) Ve 5 adet mekteptir. Bunlardan Ayas Paşa Mektebi mamurdur. 3 adet hanı vardır ve yine Ayas Paşa Hanı mükelleftir. Ancak bir küçük hamamı var. O kadar hoş yapılı ve hoş havalı değildir. Ve 100 adet dükkânları var, o kadar süslü çarşısı yoktur. Bağları gayet çoktur, ancak halkında bereket yoktur, o yüzden fukaraları çoktur. Hatta Melek Ahmed Paşa efendimizi bir gece 6.000 askeriyle misafirliğe alamadılar. Ama Süleyman Han asrında gayet mamur imiş. Hatta Süleyman Han vezirlerinden Ayas Paşa Gazi Hudavendigâr Sarayı’nı imar edip cennet bahçesi gibi bir bahçe edip İstanbul'dan her Çarşamba gelip zevk u safâdan sonra Cumartesi divanına yine erermiş. Nice kere bir günde gelip yine o gün Der-i devlete gidermiş. Tâ bu derece hızlı hareket eder bir vezir imiş. Aslında bu şehrin tüm hayrat ve hasenatları Ayas Paşa'nındır, Allah rahmet eylesin. (—) (—)