Saray Kalesi

Seyahatnâme’de Saray Kalesi

Oradan 3 saatte,

Her kim Erdel kralı ise bu saray kralların hepsine mahsustur. Kimsenin miras kalmış mülkü değildir.

Fatih Sultan Mehmed asrında 857 tarihinde Büyük Betlen İsvan yapmıştır, ancak krallar Saz vilâyetine gelse burada konuk olur. Yoksa eski taht merkezi yukarıda yazılan Erdel Belgradı'dır.

Bu saray bir büyük ovada bulunup dört tarafını Küçük Şamos Nehri dolaşır. Asla ve kat'a havalesi yok zararsız bir hoş kaledir. Hendese ilmine göre yapılmış dörtgen şekilli baştan başa kârgir olup içi ve dışı, aşağısı ve yukarısı toplam 360 kadar sanatlı ve nakışlı odalardır ve pek çok divanhaneleri var ki her birine biner adam girse yerim dar demez, kalelerdir.

Bu büyük divanhanenin duvarının yüzüne nakış ustası yıldızlar ilmi üzere Fatih'in İstanbul'u ve Mora'yı alacağını ve Tuna Belgradı'nı alamayacağını vakti saati, derece ve dakikasıyla ve Fatih'in molla sarığıyla katıra binip esvap ve eşkâliyle resmini yapmış.

Sözün kısası "Osmancık'dan tâ Sultan Korkud'a kadar 50 padişah gele" diye her padişahı şekliyle ve feth edeceği vilâyetleri her padişahın başı ucuna yazmış ve bildiğimiz padişahlardan Sultan Ahmed ve oğlu Sultan Osman'ı ve Ahmed Han kardeşi Sultan Mustafa'nın 2 kere padişah olacağını, Sultan Murad Han'ın zorbaları kıracağını, Revan'ı ve Bağdad'ı alacağını, Sultan İbrahim'in Azak'ı ve Girid'i alacağım, Kilis'i ve Dirniş'i kâfire vereceğini ve zekerini eline alıp şehit olacağını, İbrahim oğlu Yusuf-sıfat Mehmed Han'ın elinde bâzı ve doğanı ile Yanova'yı, Varat Kalesi'ni, Erdel'i, Uyvar'ı ve Kandiye'yi feth edip Alman'da ve Boğdan'da serdarları ceng edeceğini, "Velekad" isimli padişah olacağını ve Esvedü's-safâ adlı, bir veziri olacağını tüm vakti saatleriyle yazmış, gerçekten de sikkeyi mermerde kazmış.

Her padişahın ne kadar ömür süreceğini, ne kadar fetihler edeceğini, ondan sonra kim padişah olup ölüm sebeplerinin ne olacağını, her padişahın tahtı üzere başı ucunda birkaç satır kâfir yazısı ve birer [18a] satır Müslim yazısı ile yazmış.

Bu divanhanenin batı tarafında Osmanoğlu padişahlarına karşılık 50 adet Erdel kralları ve her kralın önünde birer Osmanoğlu vezirleri hepsini atlar üzere suretleri yazılmış ve her kralın azl ü nasbini ve ölüm sebebini yazmış.

Hatta 67 ve 72 tarihine dek Erdel memleketinin yağmalanıp yakıp yıkılacağını, hatta Rakofçi kralın başına bizim Seydî Ahmed Paşa kılıç ile vuracağını acep resimlemiş ki bire bir resm etmiş.

Mehmed Paşa adında bir bodur kara vezirin Kemen Yanoş Kral'ı katledeceğini yazmış. Kemen Yanoş bu kendi katli resmini görüp bozmuş. Bu mahalde bizim Serasker Ali Paşa'yı kır at üzere Mısır sarığı ile kahverengi kürkü ve köse sakalıyla bu vilâyete gelip harap edeceğini ve Apopi Mihal'in 30 yıl kral olacağını çirkin şekliyle karşı karşıya Ali Paşa ile resmeylemiş.

Sözün kısası binlerce hayret ki bu ustalıkları 230 sene önce yazmış ve resimlemiş.

"Ve dahi yazardım, ama bu saray Osmanoğlu'nun 50. padişahı Sultan Korkud ola. O asırda Erdel kralı Redey Yar ola. Bunların zamanında Osmanlı gelip bu sarayı yerle bir edeler. Onun için Sultan Korkud isminden bir isim ve bir resim yazmadım" diye ketebesi yanında Türkçe yazmış.

Bu sarayda olan 360 odanın her birinde olan rengârenk bukalemun nakşı bir odada olan bir diğer odada yoktur. Tamamen ayrı ayrı ibret verici nakışlardır.

Kısacası böyle bir sanatlı ve ibret verici saray bir vilâyette yoktur. Meğer yine bu Erdel sarayı ola. Zira insafla bakan akıl ve bilgi sahibi bu sarayı görünce parmağını ağzına götürür, tırnağını ağzına batırıp susar ve hayretler içinde kalır.

Bu saray yakınında İslâm ordusu 10 gün konaklayıp Çatalbaş Paşa Karaman Eyaleti ile Siriçse Kalesi'ne 50.000 guruş mîrî mal tahsiline gitti. Oradan kuzey tarafa 4 saatte,