Sarıyer

Seyahatnâme’de Sarıyer

İskender-i Zülkarneyn asrında mamur büyük bir şehir idi, zira İskender burada Karadeniz'i kesip Akdeniz'e karıştırırken bu yerde altın madeni bulup denizi başka yerden kesip bu maden mahallinde bir şehir yaparak ismini Fondura şehri koydu. Gayet mamur şehir idi. Sonra Ceneviz kralı harap etmiş, daha sonra bu durum üzerine imar olmuştur.

Deniz kıyısında bin kadar bağ ve bahçeli mamur evlerdir. İki müslim mahallesi ve yedi kefere mahallesi vardır, fakat Yahudi burada da yoktur. Bir camii var, (---) yapısıdır. Mescidi, bir hamamı ve dükkanları vardır.

Halkının çoğu Anadolu halkı olduğundan hepsi bağcıdır. Rum kefereleri hep balıkçılar, meyhaneciler ve gemicilerdir. Geniş bir dere içinde Çelebi Solak adlı bir zevk sahibinin bir gül ü gülistan gül bağı var ki Sultan IV. Murad gördüğünde,

"Ben Hadimü'l-Haremeyn olsam gerek, böyle bir cennet bahçesine malik değilim" deyince bahçe sahibi,

"Padişahıma hibe olsun" demişler.

Padişah kabul etmemiş ve Solağa bol hediyeler verip "Bağın imar olsun" buyurmuşlardır. Bu derece güzel bir bağıdır.

Bundan başka hepsi 7.000 bağdır. Bütün dağları bağlar süsleyip kırmızı renkli sulu kirazı meşhurdur. Hisar kirazı adıyla meşhur olan gülnar bu Sarıyer'indir ki her birinden yüzer damla su akar, övülmesinde dil yetersiz kalır. Her sene İstanbul halkı bu şehirde üç ay sohbet ederler.

Altın madeninin vasıfları: [138b] Osmanlıoğulları devletinde ta sultan asrına dek bu maden işleyip saf altın elde edilirdi. Sonra Defterdar ( ---) Paşa ayar tutup geliri masrafını karşılamayınca kapattılar.

Topkalıbı çamuru madeninin vasıfları: Bu topraktan başka top kalıbına çamur olması ihtimali yoktur. Sarı renkli sakız gibi saf topraktır. Yer altından çıkararak tophaneye getirip mayalandırırlar.