(— ) Şehri

Seyahatnâme’de (— ) Şehri

Evvel ve sonra Moskov krallarının taht merkezi imiş. Lâkin Heyhat Ovası'nda Kalmık Tatarı geleli kral bu tahtını bırakıp Cayık Nehri'nin karşı tarafta 20 konak içeri (— ) (— ) şehrine gitmiştir, hâlâ orada oturur. Toplam (—) adet tahtı vardır. (— ) şehirde (— ) adlı sikkesi kesilir (— ) (— ) (— )

Bu büyük şehir gayet mamurdur. Ve (—) tarihinde Mehmed Giray Han'ın esir ettiği Şeremet Ban burada veziri yerinde idi, ama şimdi banı (—) (—) adlı çok yaşlı ünlü bir keferedir. Toplam 70 bin tüfenkli askere maliktir. Kalmık düşmanları çoktur, ama kalesi gayet sarptır. Cayık Nehri kenarında bir yalçın yüksek tepe üzerinde şeddadi taş yapı yukarı hisarı var. Bir manastır çanlığı belli olup kale içine girmedim, ama aşağı hisara elçi ile konduğumuzda iç hisar ve aşağı kaleden bin adet top atılıp şenlikler ettiler. Meğer o gece zemherir gecesi olup kâfirlerin domuz kırkını gecesi bayramı imiş. Sabaha dek top ve tüfenk şenlikleri edip sabahleyin elçiye büyük ziyafetler ettiler. Yemekten sonra Nemse çasarının mektuplarını kaptana ve baş hatmana gösterdim, yüzlerine ve gözlerine sürüp hakire hayli tazimler edip seyahatimiz ahvallerinden nice şeyler sordular.

Aşağı hisarın şekli: Cayık Nehri kenarında geniş bir ovada dörtgen şekilliden uzunlamasına iki kat büyük şehir, büyük kale ve eski yapı bir şehirdir. Büyüklüğü 16 bin adım kuşatır. 40 kapısı, 40 manastırı, 70 kilisesi ve 26 bin saz ve şindire tahta örtülü haneleri vardır. Bu kaleye serbestçe Heşdek kavmini koymazlar. Kapılarda silâhlarını bırakıp girerler. Bütün Heşdek kavmi kale dışında obalarıyla otururlar.

Toplam 70 adet bezirgân hanları, 6 bin dükkânları ve 6 yerde hamamları var. Ama ban sarayı o kadar mamur ve süslüdür ki diller ile anlatılmaz. Bütün maksureleri Cayık Nehri kenarına yapılmış. Ama bu şehrin de bağ ve bahçesi yoktur, zira kışı çok katıdır. Ve bunun da gecesi kısa, gündüzü uzun ve karanlık olmakla burada da yatsı namazının vakti olmadığından yatsı namazını kılmazdık.

Bu şehirde soylu soplu, asil şekilli maarif erbabı Moskov kefereleri çoktur. Genellikle halkı tüccardır ki samur, sincap, balık dişi, güderi ve telâtin satarlar. Ama dükkânlarında kadınlar oturup her ne metaları var ise satarlar, ayıp değildir, ama mahbûbu ve mahbûbesine sınır yoktur. Bütün pak çuka dolamalarının yenleri ve göğüsleri gümüş düğmeli ve başları elvan kalpaklıdır. Samur kürk ve nafe kürk giyerler. Avratları yine yüzü açık gezerler.

Moskov keferelerinin isimleri:
................(3/4 satır boş)..................

Moskov zaniye kadınlarının isimleri:
................(3/4 satır boş)..................

Moskov eski dili:
................(1,5 satır boş)..................

(— ) tarihinde Leh Vilâyeti'nde Rakofçioğlu taburunu bozup Leh Vilâyeti'nden Mehmed Giray Han ile Moskov Vilâyeti'ne sefere gittiğimiz sene Moskov dili ayrıntılı olarak yazılmıştır, ama bu Heyhat Ovası bölgesinin Moskov dili bu yazılanlar böyledir. Gerçi Moskov Vilâyeti'nin 18 banlık yerinde 12 türlü dil kullanır çok boylardır, duyup dinlediğimiz kelimeler bunlardır ki yazıldı.

Sonra bu (—) şehrini de gezip dolaşıp banından ihsanlar alıp yine elçi keferesiyle Cayık Nehri kenarıyla batı tarafa gidip 1 günde,