Sincar (Şengal)

Seyahatnâme’de Sincar (Şengal)

Bu kale ustası üstad mühendis, Haleb Eyaleti’nde Ma'arratünnumân Kalesi büyüklüğünde inşa etmiştir. Ama bu Sincar Kalesi gayet sarp yüksek bir dağ üzerinde kesme taşla yapılmış bir kaledir. Dört tarafında asla hendeği yoktur. (—) tarafında bir kapısı var, beşgen şeklindedir ve fırdolayı 7.000 adımdır.

Kale içinde ancak 300 derli toplu toprak ile örtülü, bağlı ve bahçeli hanecikleri vardır ki halkının tamamı Ekrad ve Urbân'dır. Ve hâlâ Diyarbakır Eyaleti'nde sancakbeyi hükmündedir.

Beyinin hâssı (—) akçedir. Timarı (—), zeamet sahipleri (—), alaybeyi ve çeribaşısı vardır. Savaş sırasında tamamı 600 asker olur. Hâlâ beyi Urbân tarafından zorba beydir. Sipahi kethüdayeri ve yeniçeri serdarı vardır. Dizdarı ve yüz kadar neferatları vardır. Belirlenmiş maaşlarını Mardin beyinden alırlar. Yetecek kadar cebehanesi ve ufak topları vardır.

Bu yazılanlardan başka bir cami ve bir medresesinden ayrı han, cami, imaret, hamam ve çarşı pazar dahi (—) (—). Ama o taşlık içinde bağları var ki sanki Ayntab diyarının bağları gibi verimli, lezzetli ve sulu üzümü olur.

Bu kale Dicle Cezîresi'nin ortasında büyük bir ovada vaki olmuştur ki elbette vilâyetine bilâd-ı rebî [bahar ülkesi] derler geniş bir ovadır ki bütün Keys kabilesi, Tay kabilesi ve (—) (—) (—) kabilesi Urbânları [göçebe Arapları] sakin olurlar, uçsuz bucaksız bir vadidir. Bu Tih Ovası'nın ortasında havalesiz sağlam bir kaledir. Bütün halkı darı ekmeği yerler ve gayet beyaz ve kokulu balı olur.

Ve bu kale, Nusaybin Kalesi'nin güney tarafındadır. Musul Kalesi'ne iki günde süratle ve üç günde rahatlıkla varılır. Ama Sincar Kalesi bu Musul Kalesi'nin batı tarafındadır ve Musul Kalesi Sincar Kalesi’nin doğu tarafındadır. İnşaallah bu müsveddemiz hey'et üzre kalesinin şekliyle, ovaları ve akarsularıyla atlas kitabı yazdığımız böyle tanımlanıp anlatılır.

Ve bu Sincar Dağı’nın çevresi eteklerinde kayalardan 70-80 adet akarsular doğup bilâd-ı rebî’i sulayarak batı tarafa doğru akıp Fırat Nehri'ne karışır.

Nehir isimleri: Evvelâ Hirmas Nehri, Nusaybin Dağı'ndan doğup onu geçtikten sonra bu Hirmas Nehri'nden Sarsar Nehri ayrılır. Sonra Sarsar Nehri Beledülhatib'e, buradan bu Sincar Kalesi ovalarına uğrayıp köylerin ekinliklerini sulayarak Tikrit Kalesi yakınında Şat Nehri'ne katılır. Ama bu Sarsar Nehri'nin yine bir kolu Hirmas Nehri'nden ayrılıp çöl içinde bir hayli aktıktan sonra, Habur Nehri Karkıya Nehri'ne karışmazdan evvel, Hirmas Nehri Habur Nehri'ne karışıp ikisi tek nehir gibi olup Karkıya Nehri yakınında Fırat Nehri'ne karışır. Ama Sincar Kalesi'nin yüksek dağlarının eteklerinde sayısız akarsuların isimleri hatırımdan uzaklaştığından dolayı yazılmadı. Büyük nehir değillerdi ve hepsi batı tarafa doğru akarak Fırat Nehri'ne karışırlar.

.....................(4 satır boş).....................

Sincar Kalesi'nin ziyaret yerleri:

.....................(2 satır boş).....................[214a]