Sinop

Seyahatnâme’de Sinop

Hicretin 92 [711] tarihinde Emevioğullarından Abdullah [Abdülmelik] oğlu Süleyman fermanıyla kız kardeşinin oğlu Ömer bin Abdülaziz İstanbul'u kuşatıp fethedemeden döndüklerinde bu Sinop Kalesini de kuşatıp burayı da feth edemeden geri döndüler.

Sinop (---) 'dan bozmadır, (---) yapısıdır. Kastamonu hakimi Ulu Beğ (---) fethidir. Ondan 796 [1394] tarihinde Yıldırım Bayezid Han fethidir. Gayet sarp, sağlam ve dayanıklı kale olduğundan Rum keferesi elinden üçüncü kuşatmada zorluk ile feth oldu.

Kastamonu eyaletinde serbest, muaf ve müsellem mefruzu'l-kalem ve maktuu'l-kadem zeamettir. Kale muhafızı, kumandanı, kale neferatları, 300 akçe payesiyle kadısı, şeyhülislamı, nakibüleşrafı, ayan ve eşrafı vardır.

Çoğunlukla halkı tüccar, marangoz ve kara ve deniz tüccarlarıdır. Bir fırkası halk, bir kısmı alimler ve şeyhlerdir. Halkı çoğunlukla çuka ferace ve bogası hil'at giyerler.

Bilginler bu şehri 17. örfi iklimde bulmuşlar. Kıble ve doğu tarafı dağları baştan başa bağlardır. Doğu yönünde Kastamonu şehri üç günlük yoldur.

Bu şehir Karadeniz'in Anadolu tarafı kıyısında Sinop Burnu demekle bilinen bir burunda kurulmuştur ki Karadeniz'in batı tarafında (---) mil Rumeli tarafında bu Sinop'a karşılık Keliğra Sultan kayaları vardır. Sinop ile o Keliğra burnu arası sanki bir boğazdır. İstanbul tarafı ve Trabzon tarafı yine geniş denizlerdir. Sinop, İstanbul'a 500 mildir.

Bu Sinop Kalesi, Samsun şehrinin batı tarafındadır. Sinop ile Samsun'un arası dört merhale yerdir.

Kalesi yüksek bir tepe üzerinde, üç kat şeddadi rıhtım Rum Kayseri oğlu Sinopa adlı kralın yapısıdır. Ama gayet sağlam ve dayanıklı taş kaledir. Fırdolayı büyüklüğü (---) adımdır. Tamamı (---) kule ve 6600 bedendir.

(---) adet kapısı vardır. Evvelii Kum kapısı, Meydan kapısı, Tersane kapısı, Yenicekapı ve Tabahane kapısı ve İçhisarın Lonca kapısı yüksekçedir. Uğrunkapı ve aşağı kalede Deniz kapısı. Bu sayılan kapıların tamamı ikişer kanatlı demir kapılardır ki her biri birer Kahkaha Kalesi kapısıdır.

Bu kale bir düz yerde yapıldığından iki yanını deniz döver. Bu kalenin şekli dörtgenden uzunlamasına yapılmıştır. Ama Boztepe dağından bakarsan gemi alboratası kesiminde üç kat bir çeşit sağlam kaledir.

Kale muhafızı (dizdarı) kalenin top menzilinden uzak giderse şehirlilerin ellerinde olan fermanları gereğince kale muhafızını öldürmekle görevlidirler. O korkudan dolayı zavallı kale muhafızı bir top menzilinden uzak yere gidemez. Tamamı 600 silahlı, cesur ve yiğit neferatları vardır.

(---) tarihinde Sultan Ahmed Han asrında bu kaleyi Kazaklar ansızın karanlık bir gecede basıp merdivenler ile çıkarak işgal etmişlerdi. Veziriazam Nasıf Paşa bu Sinop Kalesini küffarın aldığını Ahmed Han'a bildirmeyip gizlediği için katı olundu.

Daha sonra bu kaleyi küffardan kurtararak 50 kul daha aşağı kaleye koyup 1000 kantar siyah barut, küçük ve büyük 1000 parça top koydular ve bütün cebehanesini, çeşit çeşit silahlar ile donattılar.

O zamandan beri her gece ikişer yüz adam bölükbaşıları ve çavuşlarıyla ta sabaha kadar gözcülük, bekçilik ve koruyuculuk edip davul ve borudan sonra nöbetçiler bağırırlar. Beyt:

Kal' a-i tende çalar nevbetini nalelerin
Çağırır burc-ı bedenden "Gönül Allah yekdir!"

Her gece böyle deyip nöbet beklerler. Cenge hazır pür silah bir kaledir. Nice geceler yeri cehennem olası küffar gelip kuşatırlar, ancak nice bini kılıcın dişlerinden geçip bozulmuş ve hüsrana uğramış olarak geri giderler. Tanrı'ya hamd olsun Sultan IV. Murad Han zamanından beri gelmediler.

Bu derece dayanıklı olan sağlam kalenin içinde ve dışında [246b] 24 mahallesi vardır. Kefere mahallesi tamamen deniz kıyısında kurulu olup 1100 adet haraç verici keferelerdir. Ancak 100 kefere kalenin tamiri ve bakımı için muaflardır.

Tamamı 1060 adet kat kat eski tarz kargir yapı, tarihi evlerdir, genellikle (---) örtülüdür. Bütün haneleri batı tarafına, denize bakmaktadır.

…

Tamamı (---) tüccar hanlarıdır. Evvela (---) (---) (---) (---) ( ---) ( ---) ( ---) ( ---) ( ---) ( ---).

Sultan Alaeddin Medresesi ve tamamı 60 ebced okuyan çocuk mektepleri vardır.

Bu şehri dolaşıp seyrettiğimiz sırada kadın ve erkekten, kız çocuğu ve erkek çocuklarından "iki bin hafıze ve Kelamullah hafızı vardır" diye vilayetin ileri gelenleri övünürler.

Bir imareti, bir darülhadisi ve üç darülkurrası var. Tamamı 1080 donanımlı dükkanları vardır. Bütün değerli eşyalar mevcuttur.

Yiyecek ve içeceklerinin beğenilenleri; has ve beyaz ekmeği, (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---) (---)

Limanı kapılı limandır, gayet geniştir. Sekiz rüzgardan emin, iyi demir tutar yataktır. Karadeniz'de bundan tatlı liman meğer Balıklava Limanı ola, ama bunun rahat suları vardır.

Bu şehrin suyu ve havasının tatlılığından yer yer Etrak güzel erkek ve kadınları olur ki uyumlu uzuvlara sahiplerdir.

Sinop'un ziyaret yerlerinin anlatılması: Evvela Seydi Bilal Sultan, Sübhan Hoca, kale içinde Yeşil Türbe'de Cici Sultan, Alaeddin Medresesi'nde Kadı Bey Sultan, aşağıda Bekir Hoca, Kumkapı'da İmirza [247a] Efendi. Bunun çevresinde Hamza Efendi ve yakınında Emir Efendi Allah hepsinin sırlarını aziz etsin. Ziyaret ettiğimiz azizler bunlardır.

Bu şehrin güney tarafında Boztepe adıyla meşhur yüksek bir dağ vardır, açık havada. (---) mil karşı Rumeli'nde Keliğra dağları bellidir. Ve bu Boztepe'de tilki, çakal, zerdeva ve ayı gayet çok olur.