Sonlok (Szolnok)

Seyahatnâme’de Sonlok (Szolnok)

Macar dilinde (—) demektir, ama serhadli gazileri Somluk derler, yani Somunluk'tan bozma Somluk ve Sonlok derler. Gerçekten de sipov adlı beyaz somun ekmeği yeryüzünde yoktur.

Yapıcısı Koca Laslo Kral'dır, Orta Macar'a rağmen Macar toprağında bu kaleyi yapmıştır. Sonra Erdel Macarı eline girmiştir. Daha sonra Kurs Macarı eline girmiştir.

Sonlok Kalesi'nin şekli

Tise Nehri kenarında bir düz yeşillik ovada dörtgen şekilli bir dolma palanka, ibretlik sağlam bir hisardır, ama dolma rıhtım duvarı tam 15 adım kalındır. Ve kıbleden doğu tarafa uzunlamasına bulunup doğu tarafını Tise Nehri döver, batı tarafından Hatvan Kalesi içinden gelen Zakova Nehri akıp kara tarafındaki hendek içini ve varoş hisarı hendeği içini dolaşarak akıp Tise Nehri'ne karışır.

Bu kalenin dört tarafında 4 adet büyük tabyası ve 3 adet sağlam kapısı var. Biri batı tarafına, varoşa açılır büyük kapıdır ve biri doğu tarafta bostanlara açıktır, biri de iskele kapısıdır. Varoş ile kale hendeği arasında akan Tise Nehri üzerinde bir ağaç köprü var, Varat'tan ve Göle Kalesi taraflarından gelen insanlar bu köprüden geçerler.

Kalede Hünkâr Camii var, bir kârgir minareli ve sanatlı kubbeli camidir. (—) (—) (—) adet [78a] şindire tahta örtülü, bakımlı ve donanımlı eski tarz, iki katlı kârgir yapı evleri vardır. Lâkin kale içi dar olduğundan her evin bağ ve bahçesi yoktur.

Sonlok Varoşu şeklini bildirir: Kalenin batı tarafında köprü aşırı varoşu da dört köşeden uzunlamasına hoş bir varoştur. Kuzey ve doğu tarafı derin hendektir ki içinden Zakova Nehri akar. Ancak Tise Nehri tarafında ve kaleye gidecek semtinde bu varoşun duvarı yoktur.

Bu varoşun 5 adet tabyası vardır. Hatvan Kalesi tarafına [ bir büyük kapısı ve bir uğrun kapısı da var. Ve toplam (—) adet dükkândır, (—) adet medresedir, (—) adet derviş tekkesidir ve (—) adet camidir. Evvelâ (—) Camii (—) (—) ve (—) adet sıbyan mektebi vardır. Ve (—) adet hamam vardır. Ve (—) adet tüccar hanı vardır ancak çeşmeleri yoktur. Herkes Tise Nehri'nden ve Zakova Nehri'nden içerler.

Tise Nehri, bu şehrin doğu ve güney tarafında Orta Macar ile Leh Vilâyeti arasında Sıçan Samur dağlarından iki nehir do¬ğar. Biri doğu yönüne akıp Leh ve Morava vilâyetlerine, Hotin 1 ve Bender kalelerine uğrayan Turla Nehri'dir ki Akkirman Kalesi dibinde Karadeniz'e karışır.

Diğeri, Sıçan Samur Dağ’ının batı tarafından çıkıp Leh diyarı, Erdel beldesi ve Orta Macar ülkesinde Husvar Kalesine ve 200 adet kaleye uğradıktan sonra Osmanlı vilâyetleri serhaddinde Eğri Eyaleti'nde bu Sonlok Kalesi'ne, Segedin Kalesi'ne ve nice kalelere daha uğrayıp Pil Kalesi dibinde Tuna Nehri'ne karışan Tise Nehridir. Bu nehir, içinde tuz gemileri ve Tuna Nehri gemileri gezer büyük nehirdir.

Bu kale, bir düz çöllük yerde iki büyük nehir kenarında yapılmakla varoşundan taşra darağacı semtine bağ, bahçe ve şebekeli verimli bostanları cihanı süslemiştir. Kalenin yanında Ada Bağı derler bir gezinti ve dinlenme yerleridir ki dört tarafını Zakova Nehri ile Tise Nehri kuşatmıştır. İrem Bağı'na benzer Rıdvan Cenneti bahçeleridir. Burada da şehitlerimizin mezarları vardır

Oradan köprü ile geçip Zakova Nehri'nin karşı tarafında olan bağ, bahçe ve bostanlar hesapsızdır. Bunda da şehit mezarlığı vardır ki gönül sahiplerinin ziyaret yeridir.

Bu şehrin suyu ve havasının hoşluğundan mahbûb ve mahbûbeleri âlemce beğenilir. Bütün halkı Boşnak gazileridir. Genellikle ticaret ile geçinir bir alay yumuşak huylu, sakin, musailî ve dindar kimselerdir ki niceleri Allah yolunda cihad eden canlardır. Dilleri yine Sırp, Bulgar, Potur, Latin ve Macarcadır, zira vilâyetleri Macar diyarıdır.