Sultan Berkuk Camii (Barqooq Mosque)

Seyahatnâme’de Sultan Berkuk Camii (Barqooq Mosque)

Çerkezlerin seçkini Allah yolunda cihat eden bir padişah idi. Bu Sultan Berkuk'un ilk ortaya çıkışı: Türklerden cami sahibi Sultan Hasan'ı şehit eden Yelboğa'nın bu Berkuk kölesi, Besni Çerkezi kabilesinden bir cesur yiğit idi. Bir gün Melik Eşref bu Berkuk'un efendisi Yelboğa'yı Sultan Hasan'ı katiettiği için öldürdüklerinde bu Berkuk başına 40-50 bin Çerkez ve Abaza toplayıp efendisi Yelboğa kanını istemek için ayaklanır, sonunda yenilir. Bunun üzerine bütün Çerkez ve Abaza kavmi ile bu Berkuk'u Şam'a sürdüler. Orada hakim olup Akka, Sayda, Beyrut ve Şam-ı Trablus'ta büyük fetihler eder, oradan derya gibi asker ile Mısır'a padişah olup hutbesinde,

"El-melikü't-tahir Seyfeddin Ebu Sa'id Berkuk bin An 'an (?) Osmanz" diye hutbesini okuttururdu, sene 800.

Çerkezlerden ilk bu padişah olup bu camii gaza malıyla çarşıda inşa etmiştir. Kalabalık cemaate sahiptir. İki katlıdır, 8 basamak taş merdiven ile çıkılır, eski yapı büyük camidir. Boyu ve eni 170 ayaktır. Avlusunun dört tarafında dört sofa toloz kemer yapılardır. Avlusunda büyük bir havuzu vardır. Mihrap ve minberi eski tarzdır.

2 minaresi var, birbirine asla benzerliği yoktur. Becerikli usta kasten her birine birer himmet sarf edip büyüleyici güzel minareler yapmış. Ve üçer tabaka minarelerdir.

Çarşıya bakan kapısı bir camide yoktur. Kemerleri, zıhlan ve pirinç kanatlı kapısını anlatmaya kelimeler yeterli değildir. Bütün dünya gezginleri arasında Berkukiye Kapısı meşhurdur ki dillerle anlatılmaz.

Ve bu camiin mihrabı üzerinde "Fanzur ila asarı rahmetillah ... " [Kur'an, Rum, 50] ayeti yazılıdır. Bu ayetin altında tarih:

Emera bi-imareti fi eyyamı Mevlana es-Sultan Berkuk sene seb' ve seb 'fn ve seb 'imi'e [778] yazılmıştır.

Bu cami içinde asla sütun yoktur, hemen hepsi toloz yapıdır. Avlusunda olan mermer çeşitleri de bir camide yoktur.