Sultan Hasan Cami (Hasan padeshah Mosque)

Seyahatnâme’de Sultan Hasan Cami (Hasan padeshah Mosque)

Azerbaycan şahlarından Sultan Uzun Hasan yaptırmıştır. O Hasan'dır ki Erzurum'un doğusunda bir merhale yakın Hasan Kalesi'ni yapıp Fatih Sultan Mehmed'le Tercan Ovası'nda büyük savaş yapmıştır.

Bütün askeri Fatih'in kılıcından geçmiş, ancak Uzun Hasan Şah can kurtarup bu Tebriz'de gönül yarasından canını vermiştir.

Bu camii yanında gömülü olan Uzun Hasan camiidir ki baştan başa içinin ve dışının dört tarafı ve kubbeleri tamamen kaşf çini ile yapılmış benzersiz bir camidir. Gerçekten de Hasan. hüsn-i nazarıyla bir güzel bir cami yaptırmış ki sanki Mısır'daki Sultan Hasan Camii'dir.

Minberi, mihrabı ve mü'ezzinler mahfilinde olan ince işçilik ve hünerli san'atkarlık binlerce mermer ustası bir yere toplansa o minher ve mihraba bir keser ve testere vurmaya güçleri yetmez. Camiin içinin dört tarafında olan pencerelerinde olan demircilik san'atı, billur, necef ve moran camlarında olan usta emeği bir camide yoktur.

Ve kıble kapısının dört tarafında olan çeşit çeşit yivler, mukarnas ve islimfler, kitabe ve turuncalar, girişme ve münakkaş rumiler var ki her biri açık sihir mertebesi tasarruflar edip kalemkar üstadı elinin ustalığını açık seçik göstermiştir.

Ve bütün kapı ve pencereler üzere düzgünce kitabeler üzere Yakut-ı Musta'sımi hattıyla (---) (---) yazılmıştır.

Ve mihrabın iki tarafında iki ölçülü sarı renkli taş sütunlar vardır ki her biri biter İran ve Turan haracı değer, sanki kehribarlardır. Bu sütunların benzeri Mısır, Şam, Irak-ı Arap ve Acem'de yoktur. Yalnız bu Hasan Camii'ndedir.

Bundan başka toplam 19 selatin camileri vardır ki her biri birer tarz, tavır ve şekilde yapılmış olup ibret verici mermerler ile düşenmiş ve türlü türlü kaşiler ile kaplanmış olup bukalemun nakşı ile süslenmiş camilerdir.

Her birinde olan avizeler ve san'atlı askılara insan insaflıca baksa hayretler içinde kalır. Sanki nur dolu her cami birer Çin ü Maçin nigarhanesidir ki kalemlerle anlatılması mümkün değildir. Ancak fakir camiler, cemaatten garip kalmışlardır. Anadolu ve Arabistan camileri gibi cami içinde çok cemaat olup cemaat ile namaz kılınmaz. Hemen ezanlar okununca herkes elbette camie gelerek beş vakit namazını kılar ama bir an durmayıp gider. Böyle cemaatsiz kalmış camilerdir.