Sultan Müeyyed (Sultan al-Mu'ayyad) Camii

Seyahatnâme’de Sultan Müeyyed (Sultan al-Mu'ayyad) Camii

(---) (---) den yüce soylu bir padişah imiş ki böyle bir benzersiz camie malik olmuştur, övgüsünde dil acizdir. Bu cami iki katlıdır, altı baştan başa zir-i zeminler ve dükkanlardır. Üç taraf kapılardan on beşer ayak taş merdiven ile çıkılır. İki tarafında 70 penceresi tamamen çarşıya bakar. Kalabalık yerde olmakla Cami-i Ezher'den sonra kalabalık cemaate malik olan cami budur. Gayet havadar, gönül açıcı aydınlık camidir.

Boyu ve eni orta ayak mest ile 320 ayaktır, adım değildir, ama adım hesabına bu da 160 adım olur. Mihrap tarafı semti 34 yüksek sütunlar üzerinde kemerler üzeri nakışlı tavandır, kubbe değildir. Avlunun çevresinde olan sofalar çepçevre 95 mermer sütunlardır. Bu hesap üzere toplam 130 mermer sütun üzerinde baştan başa tavandır.

Mihrap duvarı tarafı 3 adam boyu yükseklikte ebri:, dalgalı ve somaki çeşitli mermer kaplıdır. Sahra gibi avlusu öyle sanatlı ve öyle parlak beyaz mermer ile kaplıdır ki Ümmü Dünya camilerinde misli yoktur. Daima cilalıdır, zira bu cami iki katlı olduğundan zemini kurudur. Duvarda olan mermerler öyle parlaktır ki insanın yüz rengi ve cemaatin rüku ve secdeleri bellidir.

Vakıfları gayet çok olmakla hizmetkarları da çok olup camii devamlı temizlerler. Avlusunun ortasında büyük bir havuzu var, 8 adet sanatlı mermer sütun üzerinde yüksek bir kubbedir. Şadırvanları daima çağlayıp cemaat abdest tazelerler.

2 minaresi var, demir kapının iki yanında üçer tabaka yüksek minarelerdir. Birbirlerine gayet yakındır ve gayet sanatlı düzgün minarelerdir. Bir minaresi de mihrabın sol tarafı köşesinde bulunmaktadır.

Mihrabı gayet sanatlıdır. Ve minberi gerçi ağaçtır, ama Hint püsuskarisi gibi küçük nakışlı minberdir.

Bir maksure gibi sanatlı müezzinler mahfili, 8 adet küçük düzgün sütun üzerine yapılmıştır. 70 adet tunç kafes pencereleri vardır ve 120 adet kemer camlardır. Kısacası, gayet sanatlı, iç açıcı camidir.

Bunda olan avizeler bir camide yoktur. Mihrap kubbesinde bir pirinç fanus vardır. Toplam 2 bin kandili vardır.

Bu cami kale gibi sağlam bir yapı olduğundan 1072 [1662] tarihinde Ömer Paşa Mısır valisi iken kul isyan edip ayaklanarak bu camie kapanıp 3 gün 3 gece büyük cenk ederler. Ömer Paşa hazretleri bunlara sözler verip suçlarını affedip aman verir. Yine itaat etmeyip cenge devam edip şehri yağmalarlar. Hemen Ömer Paşa hazretleri Hazret-i Peygamber'in sancağını çıkarıp,

"Padişaha itaat eden Resulullah sancağı dibine gelsin. O asilerin katilleri helaldir, malları yağma, başları padişahındır" deyip tellallar bağırırlar. Ömer Paşa, Hazret-i Ömer kılıcını kemerine bağlayıp 5-6 balyemez topları çekip Subaşı Hamamıı tarafından metrisler kurar. Onlar cami pencerelerinden ve damlarından, bunlar da dışarıda çarşı pazar içinden cenk kızışmış iken toplara ateş edip Müeyyed Camii'ne birkaç top vurur. Allah'ın hikmeti gülle zorbabaşının başını bir baş cehenneme götürüp bütün eşkıya başsız kalınca kaçmaya başlarlar. Paşa bunları sokak sokak toplayıp kılıç kadehinden ecel içkisini içirir. Güzel tedbir sahibi paşa muzaffer kaleye çıkıp kılıç artıklarını bulup onları da yokluk iklimine yollayıp Mısır'ı huzura kavuşturdu. Gerçekten yiğitliği adl-i Ömer'dir. Hala camiin bazı yerlerinde top güllesi izleri vardır.