Sultan Süleyman Camii (Saint Augustine's Church)

Seyahatnâme’de Sultan Süleyman Camii (Saint Augustine's Church)

Daha önce Eflâtun-ı İlâhî'nin mabedi idi. Sonra Süleyman Han mihrabını Kudüs'den Kâbe'ye çevirtip bir cami ettirmiş ki eğer Bu camii gördüğümüz kadarıyla yazsak uzun bir övgü kitabı olur. Ancak biraz tez geçip bir parça yazalım.

Eskinin usta mühendisleri bütün hünerlerini gösterip bu camide öyle tasarruflar etmiş ki yeryüzünde öyle işçiliği ve ustalığı bir eski mimar etmemiştir. Hatta bu nurlu camiin içinde ve dışında çeşitli oymalar ve sanatlar oymacı ustanın elinden çıkmış türlü türlü cevahir cinsi taşlar ile süslenmiş duvarlar var ki gören maarif erbabı hayran olurlar.

Bunda olan kemerler, bunda olan girih girih sanatlı pencereler ve bunda olan parlak ebrî mermer taşlar meğer Kudüs-i şerifde Aksa Camii'nde ola. Bir ibretli bukalemun nakışlı mümin camiidir ki diller ile anlatılmaz ve kalemlerle yazılmaz.

Kısacası, daha bu serhatlerde bundan sanatlı ve süslü güzel cami görmedik. Tanrı görmek nasip ede.

Bu nurlu cami kıble kapısından mihraba kadar 250 ayak uzunluğundadır ve genişliği de tam 100 ayaktır. Mihrabı, minberi ve müezzin mahfili de usta mimar işidir ki görenler hayran olur. Ve döşemesi, ibret verici mermerler ile döşelidir ki görenler "Tek parça iri taş döşelidir" derler.

Ancak bu camiin yarısından mihraba kadar 40 ayak taş merdiven ile çıkılır, mihrap tarafı yüksektir ve düz beyaz mermer döşelidir. Bir camide böyle mihrap tarafı bu mertebe yüksek yapılmamıştır, ama bu şekilde yapılma sebebinin aslı odur ki bu mahal Eflâtundun kitap mahzeni imiş. Hâlâ demirden kapısı var, içinde Osmanoğlu cebehanesi doludur.

Bu hâzinenin ve cami kapısının anahtarları tamamen dizdar ağa elindedir ve camiin aşağısı tamamen mîrî buğday, arpa, darı, pirinç ve peksimat ile doludur. Asla düşme yoktur, zira kâfirler isyân edelden beri bu îslâm ordusu zahiresi bu camie dolalı 7 senedir böyle bir sırf nur dolu camide ibadet olmamıştır. Daima büyük kapısı kapalı durur. Fettâh olan Allah bu kapıyı açıp yine ibadet oluna.

Ama bu yüksek kapı öyle bir sanatlı kapıdır ki iki yanında kat kat, zıh zıh kemerler ve taştan burma burma sanatlı direcikler var ki hendese ve mimarîden haberdar olan insan bu Allah evi kapısını görse hayran olur.

Ve dahi bu mabedgâhın 4 köşesinde birer saat kuleleri var, kefere asrında bu kuleler üzerinde hamam kubbesi kadar çanlarını çalıp birer konak yerlerde duyulurmuş. Her bir kule hâlâ Samanyolu gibi göklere baş uzatıp durur, ama sağ taraftaki kule üzerinde bir üstad bir tahta uzun minare yapmış ki bu da seyre değer bir ahşap minaredir.

Bu camiin tavanı kârgir kubbe değildir, tamamen servi direklerinden kirişler üzerine çatma tavanlı bukalemun nakışlı halkârî tavandır ki bu nakışı Freng Mânî, Erjeng, Bihzad ve Şahkulu etmede âcizlerdir.

Hatta yapı ustası bu cami üzerine bir tarza kırmızı kiremit döşemiş ki üç bin yıldan beri durup görenler parmaklarını ağızlarına götürürler. Ve avlusunun anlatılmasında diller susar ve kalemle de yazmaktan âciz kalır.

Bu avlu çevresinde fırdolayı Eflâtun-ı Îlâhî'nin ibretlik medresesi var ki anlatmada dil kısa kalır. Şu anda odaları kale neferatı odalarıdır. Zira bu kale dizdarı ve 150 adet neferatları Süleyman Han kanunu üzere başkadır. Ve toplam 40 adet neferathaneleri de vardır.

Cami yanında bir âbıhayat kuyusu var ki Temmuz ayında içen sanki sonsuz hayat bulur. Gerçi bu kalede cebe ve mühimmat çoktur, ama kalenin büyüklüğüne göre insanı yoktur. Zirabu kale bütün serhatlerin ortasında bulunduğundan kulu azdır, ama taşra kalenin adamları ve imaristanları [68a] çoktur.