Taşlıca (Pljevlja)

Seyahatnâme’de Taşlıca (Pljevlja)

Kale yoktur. Hemen çevresi beyaz billur gibi taşlı dağların ortasında bir geniş yeşil ovanın içinde bir kaynak taşlı su kenarında yapıldığından bu şehre Taşlıca derler. Gerçekten de çevresi taşlıktır, ama Hersek paşasının taht merkezidir, zira bu şehir vilâyet ortasına kurulmuştur. Bu şehir içinde Paşa Sarayı'nda konuk olup şehrine göre 20 kadar odaları, divanhane ve sofaları, anılan kaynak suyu üzerinde bir ahşap kasrı, mutfakları ve pek çok sayıda ahırları ile donanımlı saraydır.

Ve Süleyman Han kanunu üzere Bosna Eyaleti'nde Hersek paşasının bu şehir tahtı olup paşasının padişah tarafından hâssı 1.100.515 akçedir ve tüm zeamet erbabı 24, timar erbabı 224, alaybeyisi, çeribaşısı, yüzbaşısı ve tüm cebelüleriyle 3.000 asker olur. Paşası da 2.000 asker olur, sefer sırasında memur oldukları yerde bulunurlar, seçkin askerdir. 150 akçe kazadır ve nahiyesi 70 adet köylerdir. Kadıya senede 7 kese olur. Paşasına adalet üzere 70 kese olur. Şeyhülislâmı, nakibüleşrafı, ayan, sipah kethüdayeri, yeniçeri serdarı, muhtesib ağası, şehir kethüdası, haraç ağası ve bâcdar ağası vardır.

Taşlıca beldesinin zemininin şekli: Bu süslü şehir bir çıplak ve beyaz kar gibi kayaların ortasında bir yeşillik yerde bağlı ve bahçeli zeminde tamamı on mahallenin beşi Müslim ve beş adedi kefere mahalleleridir.

...

Mescitleri: Tamamı (—) adet mahalle mescitleridir. (—) (—)( - ) ( - )

Medreseleri: Hepsi 2 adet medresedir, ama özel dârülhadisi ve dârülkurrâsı yoktur. (—)

Ebced okuyan çocuk mektepleri: Hepsi 3 yerde ciğer köşesi çocuklarına mektepleri vardır, ama oğlanları havalarında ve hevesleri peşinde bir alay çocuklardır.

Tarikat erbabı derviş tekkeleri: Tamamı 2 adet şanlı Âl-i Abâ dervişlerinin fukara meskenleri tekkeleri vardır. (—) (—)

Fakirlere ziyafet evi imaretleri: Bir yerde Hasan Paşa'nın aşevi imareti var ki sabah akşam tüm yoksullara çorbası dağıtılır.

Hamamları: Hepsi 1 adet hamamdır, o dahi Hasan Paşa Camii'nin kıble kapısı ardında suyu ve havası hoş hamamdır.

Tüccar hanları: Tamamı 3 adet tüccar hanlarıdır var. Tüm Çin, Hıtâ ve Hoten malları bulunur hanlardır. Ama bu güzel hanın hayrat sahibi Bulehnikli Hasan Paşa bu hanı çarşı içinde bedesten gibi kale şeklinde kârgir olarak yapıp bütün kubbeleri mavi has kurşun ile örtülü mamur bir han etmiştir ve kapısı önünde iki lüleli âbıhayat çeşmesi vardır.

İleri gelenlerin saraylarını bildirir: Tamamı bağsız ve bahçeli 700 adet kârgir yapı, tahta, kiremit ve kayağan örtülü güzel hanelerdir. Bunlardan Paşa Sarayı başka bir mahallede büyük saraydır ki şehrin doğu tarafında bulunup Berezniçse Nehri kenarındadır.

Çarşısı, bedesteni: Tamamı 200 kadar dükkândır, ama çoğu tüfengci dükkânları ve sanat ehli dükkânlarıdır.

............... (1 satır boş).............. .

Şehrengizinin tamamlanması: Evvelâ bu şehrin suyu ve havası hoş olduğundan tertemiz mahbûb ve mahbûbeleri olur. Caddeleri de pâk kaldırım döşeli ve çarşı yolu bir geniş yoldur.

Bu şehrin lodos rüzgârı tarafı iki saat uzunluğunda bir yeşillik ovadır ki içinden Tihotine Nehri akar. Bu nehrin ilk doğduğu yer, yine Hersek Sancağı yaylaklarında (—) dağdan çıkıp Berezniçse Nehri ile (—) nehri karışır. [144b] Bu Taşlıca Ovası'nda asla bir arşın boş toprak yoktur. Bütün zemini geniş ve ürünlü, tüm ekinlikleri güzel, toprağı halk arasında beğenilir olup yeşil ovaların içi mamur köyler ve çiftlikler ile bezeli olan geniş bir ovadır.

İmaret sebebi odur ki bu Hersek diyarında amber kokulu pâk toprak azıcık olduğundan bu sahranın toprağında imar yerleri çok olmuştur. Bu ovanın çevresi fırdolayı beyaz kar gibi yamru yumru kayalar taşlar olduğundan bu şehre Taşlıca derler.

Bu şehrin doğu tarafındaki beyaz kayadan bir beyaz berrak billur gibi Berezniçse pınarı doğup Paşa Sarayı köşkleri altında büyük havuzlara dolup oradan geçip şehir içinde Tabahane Çarşısında kullanılır, oradan nice un değirmenlerine uğrayıp yüzlerce bahçelere ve şebekeli bostanlara uğradıktan sonra ova içinde akarak Tihotine Nehri'ne karışır.

Bu adı geçen Berezniçse pınarının çıktığı yerde türlü türlü alabalıkları var ki her biri seyre değer.

Bu şehrin dört tarafı çıplak yalçın kayalı dağlar olmak ile kışı gayet sert olduğundan bağları asla yoktur, ama bahçeleri çoktur. Bu şehir halkının tüm bağları Pirepol kasabası dağlarındadır.

Bu şehirde ne derece kar yağdığı ondan belli ola ki Pirepol kasabasından gelirken Babine Yaylağı'nda "Kardan yollar kaybolmasın" diye büyük çam direklerini yol üzerine dikmişler. Tâ bu mertebe rahmet karı yağıp 5-6 ay kar durur, ama yine taşlık kayalık diyar olduğundan 4-5 ay şiddetli sıcağı olur. Kısacası yazı yaz ve kışı kıştır.

Bu şehir gayet serhat yerdir. Hatta Venedik kâfirinin Kotur Kalesi bu şehrin güney tarafına iki konak yer olup Kotur'un Uskok kâfirleri bir gecede dağlar içinden gelip bu Taşlıca'dan esir alıp ara sıra kâfirler de esir olup giderler, bir serhat şehirdir.

Bu şehrin sanayiinin beğenilenlerinden; dalyan boylu sanatlı tüfengleri ve çakmaklı tabancalı tüfeng puşkaları meşhurdur.

Taşlıca'nın taş döven it canlı atları ve Hersek beygir pirapçeleri (at) ve komor beygirleri çok meşhurdur. Bu şehir halkı "Elbisenin iyisi (eteği) kısa (yerde sürünmeyeni) olanıdır" hadisi üzere dizleri gözünde tüm çuka dolama, serhatli, sıkma kopçalı çakşır, kubâdî pabuç ve başlarında çeşit çeşit renkli çukadan samur ve zerdeva sedhatli kalpakları giyerler. Hepsi kılıçları ve tüfengleriyle gezip çalışıp kazanır bir alay mücahit gazilerdir ve Boşnakça konuşur, sofra sahibi, garip dostu adamlardır.