Tekirdağ

Seyahatnâme’de Tekirdağ

Rum tarihçilerinin yazdıklarına göre İstanbul tekfurlarının bağları imiş. Her an tekfur kral gemilere [381b] binip bu gönül açan ferah yerde biraz zaman hava alıp, dinlenip bağ bahçelerinin fasıllarını edip yine İstanbul olan Pozanta şehrine gidermiş. Bir iki kere Emeviler; Şam-ı Trablus, Sayda, Beyrut, Akka, Filistin ve Yafa iskelelerinden nice bin pare gemilere Arap askeri doldurup uygun hava ile İstanbul fethine geldiklerinde ilk başta bu Tekfurdağı Kalesi'ni fethedip limanına donanmasını koyup İstanbul'un yarısını ve Galata'sını bu anlatılan şekilde Emeviler 2 kere fethetmişlerdir, ama önce Tekirdağı'nı fethedip gitmişlerdir.

Daha sonra 759 [1358] tarihinde Orhan Gazi asrında, Gazi Süleyman Beşe Kara Koca, Kara Foça ve Kara Mürsel adlı 70 adet erlerin yardımı ile bu Tekirdağı Kalesi'ni fethetmiştir. Eski alışkanlıkları üzere sağlam kalesini yerle bir edip zapt edip Silivri'den ve İstanbul'dan dışarı bir keferenin çıkmaya güçleri olmayıp hemen her an baskınlar edip av alıp yine Tekirdağı'na girip saklanırlarmış. Bu Tekirdağı şehrinin ilk fethi bu yüzden olmuştur.

Hala Süleyman Han yazımı üzere Rumeli Eyaleti'nde topkeşan Yörük beylerinin merkezidir ki beyinin padişah tarafından hassı 600 bin akçedir. Ve 150 akçe kadılıktır ki hala saadetli padişahın hekimbaşıları arpalığıdır.

Nahiyesi (---) adet köylerdir. Şeyhülislamı, nakibüleşraf kaymakamı ve padişah tarafından gümrük emini oturup 70 yük akçe iltizam eminliktir. Bacdarları, gözcü simsarları, muhtesibi, harac ağası, şehir subaşısı, şehir kethüdası ve kapan emini vardır, ama kalesi yoktur.

Deniz kıyısında büyük bir limanı olup Mısır'ın, bütün Karadeniz sahillerinin ve Akdeniz'in iskelesidir. Bütün işlek şehirlerden barça kalyonlar ile bol bol mallar burada çıkıp nice bin arabalar ile bütün mallar iki günde Edirne şehrine varır. Edirne'nin gayet yakın işlek iskelesidir. Şehrinin zemini Bahr-i Rum'un kenarında safi bağ bahçe ve gülistanlı bayırlar eteğinde güneyden kuzeye uzunlamasına deniz kıyısında kurulmuş bakımlı, şenlikli ve günden güne mamur olmada bir iskele şehirdir.

Mahalle isimleri ve sayısı:

.................. (1,5 satır boş) ...................

İleri gelenlerin evleri ve sarayları: Toplam 70 adet ayan ve kibar sarayı vardır. Bunlardan Hamamcı Paşa Sarayı, Muhzır Mustafa Ağa Sarayı, Yeniçeri Serdarı Sarayı, Kethüdayeri Sarayı, Mahkeme Sarayı ve Çeribaşı Sarayı (---) (---) (---).

…

Darülhadisleri: 3 yerde hadis ilminden Müslim, Buharı ve Camiu's-sağir kitapları okunur, hasbi dersiamları vardır ama özel kubbeli kargir yapılı darülhadisleri yoktur. Bunlardan zamanın fazılı Rüstem Paşa Camii dersiamıdır.

Darulkurraları: 3 yerde tecvid ilmi şeyh-i kurraları vardır, ama vücuhat okur istidatlı talebeleri yoktur. Ancak Hafs Kıraati üzere Kur'an hafızı, yetişkin, akıllı çocukları var. (---) (---) (---).

Sıbyan mektepleri: 42 yerde sıbyan mektepleri vardır. [382a]

Tekkeleri: (---) adet dünyadan el etek çekmiş tarikat erbabı tekkeleri vardır ki 5 vakitte zikirle meşgul olup halktan uzaklaşmış fakr u faka sahibi derviş dergahlarıdır. Bunlardan (---) (---) (---).

Hamamları: (---) adet gönül açan hamamlardır, ama bunlardan (---) (---) (---) ve (---) Hamamı.
.................. (1 satır boş) ...................

Hanları: Evvela Rüstem Paşa Hanı hepsinden büyük handır. Ve (---) Hanı
.................. (1 satır boş) ...................

Misafir kervansarayları: (---) adet gelen geçen yolculara hasbi konuk saraylarıdır ki konup göçene sıladır. Bunlardan mükellef,
.................. (1 satır boş) ...................

Garip bekar hanları: 21 adet bekar, garip sanat ehli odaları var. Başka kapıcıları ve başka odabaşılar var. Kefilli olan adamları koyup akşamdan sonra kapılarını kapatırlar. İçinde olan memleketinden uzak bekar adamlar işlerinde güçlerinde olup mallarını pazarda satarlar.

Hayat suyu çeşmeleri: 47 adet şarab-ı tahur gibi susamışlara çeşmeleri var. Bunlardan Rüstem Paşa çeşmeleri sabah akşam akar. Ve
.................. (1 satır boş) ...................

Sebilhaneleri: 70 adet köşe başlarında ve çarşı içre Kerbela Çölü Şehitleri ruhları için sebilhaneleri vardır .
.................. (1 satır boş) ...................

Çarşı pazar kapanı: (---) adet dükkanları üstü tamamen örtülü, gölgeli çarşı pazarları vardır. Cümle sanat ve sanayi ehli mevcuttur, ama saraçhanesi, gazazhanesi ve bezzazhanesi gayet süslüdür. Ve aşağı büyük çarşı sanki Mısır Çarşısı'dır. Mısır'ın bütün malları orada bulunur. Mahalleler içinde bezir yağı işlikleri gayet çoktur.
.................. (1 satır boş) ...................

İbretlik yapıları: Cami ve hanları büyük yapılardır. Gümrükhanesi, yağ kapanı, un kapanı ve ipek kapanı gayet mamurdur.
.................. (1 satır boş) ...................

Navluncu mahzenleri: İskele başında ve şehir içinde 300 adet mahzenleri var ki tüm Edirne ve İstanbul'a gidecek çeşit çeşit metalar ve zahirelerle doludur. Zira İstanbul' da un kapanı navluncularının birer ortakları ve birer ikişer mahzenleri vardır.

Ziyaret yeri aşevleri: Bu şehir içinde 3 yerde ziyafethane imaretleri var ki ay ve yıl, sabah akşam zengin yoksul, yaşlı genç ve gelen geçen yolculara nimetleri boldur. Bunlardan Rüstem Paşa İmareti ve (---) (---).

Güzel havası: Havası o kadar hoş ve mutedildir ki seher vaktinde saba ve nesim yeli esip insanoğlu yeniden can bulur. Ancak güney tarafından lodos rüzgarı estikçe halkı pelte gibi olup çokluk hareket etmezler.

Rahip kiliseleri: 7 adet kefere kiliseleri vardır, ama Ermeni keferelerinin kiliseleri mamur ve süslü olup adakları çok gelir. Rum kiliseleri azdır ama onlar da uzdur ve süslü kiliselerdir.

İklimi: Eski hakim Restalis'e göre bu şehir de İstanbul gibi 4. iklimin ortasında bulunup arz-ı beledi (---) dir. Ve uzun günü (---) saat (---) derece (---) ve dakikadır. (---) (---) (---).

Müneccimlere göre imareti talihi: Eski kahinlere göre bu şehrin imareti talihi terazi burcunda bulunup zühre evi ve havai olmakla halkı ölçülü orta halli geçinip Zühre gibi zevk, şevk, içki ve eğlenceye düşkünlerdir ve genellikle havailerdir.

Hububat mahsulleri: Sicillerde yazılı olduğu üzere burada yetişen deve dişi buğday Şam Havranı'nda olmaz. [382b]

Tanrı hediyeli meyveleri: İrem bağlarında her tür sulu meyve olur. Ama ayvası, armudu ve kırmızı vişnesi yeryüzünde yoktur. Üçü dördü 1 esedi guruş ile denk gelip yemesi gayet hoş vişnesi olur.

Büyük nimetin övgüsü: Evvela beyaz ekmeği, sanki Sapanca şehri ekmeğidir. Ve gerdan ile pişmiş herisesi [keşkek] meşhurdur ki hakkında hadis var. "Yemeklerin efendisi keşkektir" denmiştir. Bademli baklavası ve karanfilli vişne hoşafı beğenilir.

Meşrubat ve müskiratı: Evvela bütün meşrubatlarından hoş kokulu bal şerbeti, hardaliye şerbeti ve 7 günlük taze sıkılmış üzüm şırası ciğer tazeler. Ve müskir vişne suyu vardır, bu da cihanda yoktur, ama sarhoşluk vermez.

Bağlarının sayısı: Bu şehir muhtesibi ve bacdarlarının sözlerine göre şehrin ensesindeki dağlar baştan başa 2 bin adet bağlar olup her biri İrem Bağı'na benzeyip öşür ve dönüm hakkı verirler. Her bir bağda birer köşk bulunur.

Gezinti ve dinlenme yerleri: Bu şehrin çevresinde 11 yerde hava alma ve gezinti yeri vardır, ama bunlardan Hamamcı Paşa bağı seyirliktir. Ve
.................. (1 satır boş) ...................

İşleri, güçleri karları: Genellikle halkının beğenilen işleri çoktur, ama saraçhane işleri, seccade ve döşeme yan keçeleri yapıp nazik kilimler dokurlar. Ve
.................. (3/4 satır boş) ...................

Meslekleri: Vilayet halkı genellikle avam zümresinden yeniçeri taifesi geçinirler ama yine çoğu navluncu tüccarıdır. Hepsi Medan Şan Etrakidir ki gayet zengin bezirganlardır. Bir bölüğü sanat ehli, bir zümresi de bağbanlardır.

Hacet sahiplerinin musallası: Bu şehirde ve taşra köylerde yağmur yağmasa yahut veba olsa veya yerden gökten büyük bir afet olsa bütün vilayet halkı bu musallaya istiska [yağmur] duasına çıkıp sabah namazından sonra dua ederler.

Otları ve sebzeleri: Bu şehrin suyu ve havasının hoşluğundan yaz kış sebze ve yeşillik cinsinden nanesi, maydanozu, kerevizi, soğanı, sarımsağı, pırasası ve salatası eksik değildir. Ve atlara çayırı gayet iyidir.

Can besleyen abıhayat suları: Suları, ensesindeki kuzey tarafındaki dağların bağları içinden eskinin hayır sahipleri getirip şehrin bütün imaretlerine dağıtmışlar, ama Rüstem Paşa merhumun suyu hepsinden berrak, hazmı kolay ve tatlı sudur.

İnsanların geçiş yeri, köprüleri: Şehrin içinde ve dışında toplam 7 yerde taş yapı sanatlı köprüler vardır, ama öyle büyük yapı değillerdir. Evvela şehir içinde Ermeni Mahallesi'nden aşağı, (---) (---) (---).

Genç yaşlı halkının yüz renkleri: Havasının fazla hoş ve ılıman olmasından erkekleri çok fazla yaşayıp ihtiyar olurlar, yine at binip kılıç kuşanıp ava, işe güce gider. Taze yiğitleri çok fazla zinde ve güçlü olup sanki dolunaydırlar.

Mahbubeleri: Bütün mahbubu ve mahbube kadın ve kızları kemal cemal sahibi olup konuşmaları düzgün ve dişleri inci gibi olup saç beliklerinin her beliği şeb-tardır. Ve benlerinin her tanesi Haşimi' beni gibi zamane mahbubeleri vardır.

…

Tekirdağı şehri övgüsünün tamamlanması: Acayip garip temaşadır ki bu hakir alem seyyahı olayım, böyle bir büyük şehir İstanbul'un bir mahallesinden ola da, bu kadar zamandan beri böyle bir mamur ve süslü şehri görmemiş olayım.

Vilayet halkı "Şehrimiz Girit Adası'na ilk sefer açılalı mamur olmaya başlayıp emniyetli vilayet olmakla Anadolu' dan, Tokat, Sivas, Kayseri, Karaman, Kafiryat ve Ermenek şehirlerinden 20 bin adam geçip bu diyara göçüp yerleştiklerinden şehrimiz mamur oldu" diye anlattılar.

Gerçekte Karaman ve Medan Şan Türkleri tüm navluncu olup deve dişi buğday satıp muhtekirlik ederler. Ve "Ermeni taifesi 10 bin kefereden fazladır" diye anlattılar ve doğru sözdür. Zira şehrin kuzeyi ve batısı ensesindeki dağları ve bağları Ferhad gibi kesip mamur kefere mahalleleri yapmışlar.

.................. (3,5 satır boş) ...................