Tepedelen

Seyahatnâme’de Tepedelen

Budin serhaddinde Tuna Nehri kenarında Üstürgon Kalesi karşısında bir daha Tepedelen Kalesi var, ancak o Tepedelen palanka çit kaledir, ama bu taş yapı güzel bir kaledir. 897 [1492] tarihinde Sultan Bayezid-i Veli asrında Gedik Ahmed Paşa fethidir.

Asi Arnavut Venedik Frengi'yle bir olup bu kale içine kapanıp Müslüman gaziler de kaleye havale tabyalar yapıp kale içindeki kafirlerin tepelerini deldikleri için bu kaleye fetihten sonra "Depedelen" diye isim verdiler. Hala Avlonya Sancağı toprağında voyvodalıktır ve 150 akçe kazadır.

Nahiyesi toplam 80 pare köylerdir, ama çoğu Pogonya dağlarında asilerdir. Başka hakimleri asla yoktur, ama kale dizdarı ve 100 adet kale neferleri vardır.

Kalesi, Ergiri Nehri'nin kenarında göklere yükselmiş bir yalçın kaya üzerinde bir bayırlı düz yerdedir. Kuşatma sırasında kale döven toplar ile kalesi yıkıldığından tamir edilmeye imkan olmayıp onun taşları ile ona yakın yine o bayırlar üzerinde, anılan senede Gedik Ahmed Paşa yeniden dörtgen şekilli şeddadi yapı güzel bir kale yapıp sanki Adn Seddi yapmış. Çepçevre büyüklüğü 600 adım bir küçük kaleciktir. Hendeği yoktur, ama duvar gayet kalın ve 40 arşın yüksektir.

Ve 2 adet kapıları vardır, biri doğuya ve biri yıldız tarafına bakarlar.

Ve kale içinde 40 adet avlusuz kırmızı kiremit örtülü küçük nefer evleridir.

Ancak Bayezid-i Veli'nin bir küçük camii var ve bir alçak minareciği var. Su sarnıçları, cebehanesi ve darı ile dolu ambarı var. Kale neferleri gece gündüz asi Porgonatlı Arnavutu'yla cenk edip savaşırlar. Zira bu kaleyi Gedik Ahmed Paşa büyük cenkle fethedip hala nice bin şehitlerimiz Eski Tepedelen yakınında yatmaktadırlar.

Bizim kelleler ile geldiğimizi kale neferleri işitip alay ile hakiri karşılamaya çıkıp tüfeng şenlikleriyle kaleye girip dizdar ağa hanesinde sakin olduk. Garip ve fakir adamlardır. Maaşlarını Avlonya zifti madeni emininden alırlar. Atlarımızı ve bazı yoldaşlarımızı kaleden taşra varoşa kondurdular.

Tepedelen Varoşu

Toplam 200 adet avlulu geniş evlerin hepsi kayağan ve saz örtülü, bazısı bahçeli evlerdir. Ve yıldız tarafındaki kapı önünde bir lonca cemiyeti köşkü var.

Ve 6 adet ufak tefek dükkanları ve 1 camii var.

Han, hamam, medrese, mektep ve diğer yapılardan bir eser yoktur, keçileri, koyunları ve sığırları çoktur. Taşra varoş evleri kiremitlidir.

Aşağı su kenarında bağ ve bahçelerinde narı ve inciri vardır, ama batı tarafında bu kaleye bir top menzili yerde havaleli dağları vardır.