Tortum

Seyahatnâme’de Tortum

Kalesi yüksek kayalık bir tepe üzerinde dörtgen şekilli bir sağlam taş yapı güzel bir kaledir. Ama fırdolayı çevresinin büyüklüğünü bilmiyorum. (---) tarafında bir demir kapısı var.

Kale içinde toplam 18 kadar hane, Süleyman Han'ın küçük bir camii ve insanlar için zahire ambarı var. Başka han, hamam ve çarşıdan "bir eser yoktur. Ancak kale dizdarı ve neferatlar burada oturmaktadırlar. Ama aşağı varoşu mamur ve şirin yapılardır ki hepsi amber kokulu toprak ile örtülü 700 eski evlerdir. Tamamı (---) mahalle ve 7 mihraptır. Bunlardan çarşı içinde (---) camii, kalabalık cemaate sahip eski bir camidir. (---) (---) (---) ( ---) ( ---) Geri kalanları mescitlerdir.

V e iki hamamı, iki hanı, on adet sıbyan mektebi ve yetmiş adet her esnaftan dükkanı vardır. Lakin kargir yapı bedesteni, aşevi ve medreseleri yoktur. Ama her hanesinde bağ ve bahçesi çoktur.

Suyunun ve havasının tatlılığından çeşit çeşit meyveleri bolca yetişir. Üzümü, armudu ve kırmızı renkli al yanaklı şeftalisi beğenilir. Özellikle güzellerinin tebekani yanaklı et şeftalileri de çeşnili ve yemesi hoştur.

Bu şehir Erzurum'a iki konak mesafe olduğundan bütün tüccar taifesi bu şehrin sulu meyvelerini sandıklar ile yük yük Erzurum'a taşırlar. Erzincan şehrinden sonra Erzurum eyaletinde bu Tortum şehri İrem bağı gibi süslü bir şehirdir. Bütün halkı garipleri severler, yumuşak huylu halim selim kimselerdir.

Bu şehir içinde akan (---) nehri Karadeniz'e katılır. Bu Tortum şehrinde miri güherçile elde edilir. Şehri bir dereli yere kurulmuştur. ( ---) ( ---) ( ---) ( ---) ( ---)