Travnik

Seyahatnâme’de Travnik

İlk defa Latin krallarından Dubrovnik yapılmıştır. Latin dilinde (—) (—) (—) derler, isim verilmesi sebebi (—) (—) (—) (—) (—) (—) Daha sonra (—) tarihinde Latin keferesi elinden Fatih Sultan Mehmed Han fethidir. Hala Bosna'nın pâk toprağında paşanın hâssı olup voyvodalıktır. 150 akçe kazadır ki nahiyesi toplam (—) adet köylerdir. Kalesinin zemini bir yalçın kaya üzerinde beşgen şekilli kesme taş ile yapılmış bir küçük kaledir. Biraz havalesi, batı tarafa bir kapısı, dizdarı, neferleri, hisar içinde birkaç evleri ve yetecek kadar cebehanesi vardır. (—) [133a]

Travnik Kalesi varoşunun anlatılması: Bu kalenin aşağı batı tarafında bir dereli, tepeli, kayalı ve topraklı yerde (—) nehri kenarında kurulmuş İrem Bağı gibi şirin kasabadır. Bu nehir Uburça Dağlarından gelip bu şehirden aşağı büyük Virbaza Nehri'ne yani Boşnakça Söğüt suyuna karışır.

Travnik mahallelerinin sayısı: Tamamı 11 Mahalle ve 2.000 adet kârgir yapılı tek ve iki katlı, kiremitli ve şindire tahta örtülü evlerdir ve 17 mihraptır. Bunlardan kale önünde Hasan Ağa Camii kapısı üzre tarihi böyledir:

Elhemallahu lenâ tarihahu
Câmi'un bi'ş-şerefi bıl-mü'minîn Sene (—)

Daha nice camiler var, ama malumumuz olan budur. Tekkeleri, sıbyan mektepleri, çarşı içinde bir hanı, bir hamamı ve yetecek kadar çarşısı var, ama bedesteni, imaret ve medreseleri yoktur. Ulemâsı ve oda sahipleri çoktur ki bütün misafirleri evlerine kondurup yemek ikram ederler. Suyu ve havası gayet hoştur. Hatta bu şehir içinde dağlardan ve bağlardan binden fazla kaynak ve akarsular akmaktadır. Hatta bir hayat pınarı var, Allah’ın hikmeti yaz günleri akar, kış günleri akmaz. Bu ise Allah’ın âdetine aykırı bir sırdır, ama Allah kudretiyle dilediğini yapar, otoritesiyle de dilediği şekilde karar verir.

Beğenilenlerinden, bağ ve bahçeleri gayet çoktur. Yere basmaz adında bir tür tuhaf armudu olur. Bu yeryüzünün bir diyarında olmaz. Hatta Melek Ahmed Paşaya bu armuttan 40 adet götürdüler. En irisi bir okka yedi dirhem geldi. Bazısı 380 ve 390 dirhem geldi. Bu armudu bir tür şerbet ile turşu ederler. Her biri sanki birer tulum baldır, ama bu turşu suyunu içenlep keyif verir.

Bu şehrin suyu ve havasının tatlılığından mahbubu ve mahbubeleri çoktur.

Ve mesire yerleri, avlakları çoktur. Hatta bu şehrin Saray yolu üzerinde bir akarsu kenarında tahtadan yapılmış bir köşkü var, gönül erbabının dinlenme yeridir. Hatta bunun benzeri her su kaynakları başında birer çeşit yeşillik ve çiçekli sekileri var.

Gazi İsmail Baba ziyareti: Şehit olduğu gün o âbıhayat pınarın yarısı kan ve yarısı su akar. Hâlâ yine su şehit olduğu günler bir hafta kırmızı kan gibi akar, Allah'ın işi.

Travnik şehrinin Vitez kasabası tarafında Travnik deresi kenarında Gazi İbrahim Baba ziyareti, Allah sırrını aziz etsin.