Ula

Seyahatnâme’de Ula

751 tarihinde Menteşoğlu beylerinden Ulama Bey fethettiği için Ula derler. Rum keferesi yapısıdır. Fetihten sonra kalesini yıkmışlardır. Şehrin doğu tarafından, kayalar üzere Hisar yurdu derler hâlâ yapı kalıntıları bellidir.

Bu şehrin üç tarafı kayalı dağlar ortasında bir düz yerde 12 mahalle, 2 bin toprak ve tahta örtülü evlerdir. Bütün haneleri bağlı bahçeli mamur ve süslü şehirdir.

Ve tamamı 19 mihraptır. Bunlardan kalabalık cemaate sahip Acem Sultan Türbesi önünde Hacı Mustafa Camii, eski tarzdır. Kıble kapısı üzere tarihi:

"Sahibü'l-mescid el-Hacı Mustafa bin Şiicâ' Emin, et-tarih: İlâhî yâ Eski tükabbili'l-ihsân. Sene 793."

Çarşı içinde Hüsâm Reis Camii'nin kapısı üzere tarihi böyle yazılmıştır:

İlâhî kabûl et bunun hacetin
Habîbinle cennetde kıl hem-celîs
Bir eksikli dedim anın tarihin
Aceb cuma etti Hüsâm Re'îs. Sene 988.

Bu cami çarşı içinde olmakla kalabalık cemaate maliktir. Kiremit örtülüdür ve düzgün bir minareye sahiptir.

Yine bu çarşı içinde bir kiremit örtülü geniş cami vardır. Kapısı üzere tarihi böyle yazılmıştır. Tarih:

"Hâzihî camiu dilgüşâ sahib Muhammed el-Mustafa sallallâhu 'aleyhi ve sellem, el-hayrât, tarih-i bina seb'în ve seb'a mie" [770]

Çarşı başında bir küçük cami var. Kapısı üzere tarihi gayet karışık olduğundan yazılmadı. Bu camilerden başka mescittir.

Ve 2 mescit mektebi var, 2 medrese var, iki tekke var, 2 hamam var, biri Şüca Hamamı ve biri Yeni Hamam.

Tamamı 300 dükkândır. Gerçi bedesten yoktur, ama haftada bir 10 bin adam toplanıp büyük pazar durur. Bütün olmayanlar o gün mevcut olur. Çarşı pazarı düzgün ve sıralı bir caddedir. Ve 2 hanı var.

Bu şehrin dört tarafı ikişer saat bağ bahçedir. Gayet mahsullü şehirdir. Her sene 40-50 bin kantar üzüm ve incir kurusu Mısır'a gider. İskelesi Sakar Beli aşırı 4 saat Marmaris İskelesi'dir ki Rodos karşısındadır.

...

Bu şehrin suyu ve havası gayet hoş olduğundan mahbûb ve mahbûbesi meşhurdur. Bütün halkı Cezayir esvabı giyip pala bıçak taşırlar. Gayet garip dostu halkı vardır. Halveti tarikatında olup hepsi tevhid ehlidir ve gayet nimet sahibi kavimdir.

Bu şehrin güneyinde 3 saat Gökâbâd kazası İskelesi vardır. Sonra Marmaris adlı bir kale vardır, Süleyman Han yapmıştır. Rodos fethinde bizzat Süleyman Han bu şehirden geçip Sakar Yokuşu adlı yeri aşıp Sakar Beli demişlerdir, hâlâ bir korkulu ve tehlikeli beldir, oradan 9 saatte Marmaris Kalesi'nden karşı Rodos'a geçmişler.