Vardan (Arduan)

Seyahatnâme’de Vardan (Arduan)

Nil'in doğusunda şeddadi tuğla yapı güzel bir kaledir. Funcistan melikinin dabiri hakimdir ve dabirin tahtıdır. Gayet mamur ve süslü şehirdir. 17 bin kara derili askere ve 200 bin Zenci, Berberi ve Fund reayaya maliktir. Tamamı Şafii mezhebinde müminlerdir. 7 camileri, 40 adet mescitleri, han, hamam, 7 vekak 600 dükkanı, sıbyan mektebi ve sebilleri vardır. Ama Arabistan tarzı ve Rum binaları gibi değildir ve güzellik ve süs yoktur, ancak halkına göre binaları var. Yer yer bağları bahçeleri var, ama bostanları gayet çoktur. Sıcağın şiddetinden insan beyninden pişer. Bütün halkı tüccardır. Ne zaman bir diyara gitseler, yüklerini ve yol azıklarını deveye ve file yükletirler.

Bu şehrin kıblesi poyraz rüzgarı üzeredir, kıbleye yöneldiklerinde güneş sağ omuz tarafından doğar. Habeş ile bu şehrin arası poyraz tarafına 20 konaktır. Bu vilayet Habeş'ten ileri ekvator tarafına düşmüştür.

Bu Vardan Kalesi'nin Nil aşırısı batı tarafıdır. Gayet tehlikeli ve korkunç yerler imiş. İnsanoğlundan bir belirti yok çölistan, yaban, bomboş ovalar, kırlar imiş. Fili kapıp havaya götürür ukab kuşları, fil, gergedan ve kepçe kuyruk hayvanları var imiş. Ama bazı genç ve cesur yiğitler bu Vardan Kalesi'nden bu tarafa geçip pusularda kementler ile, kargı ve çeşit çeşit oyunlarla fil, gergedan ve başka hayvan avlarlarmış.

Bu Vardan hakimi de 2 bin deve yükü zahire ve 10 bin bahadır askerle bizim askere karıştı. Öyle sayısız ve kalabalık insan ve hayvan toplandı ki yeryüzü haşaratının gürültüsünden, kös, kebirge [davul] ve makrafaların patırtısından dağ taş gök gürültüsü gibi ses verirdi.