Vılandiva (Valandova)

Seyahatnâme’de Vılandiva (Valandova)

Aslı Vılandova'dır. Bulgarcada "büyük papaz" demektir. Bu da Köstendil toprağında voyvodalıktır. Müslümanları azdır, Bulgar kafirleri çoktur. Hatta bu şehri ilk yapan Vılandiva Papaz'ın soyundan bu keferelere portoyoroz denir, yani köy kethüdası demektir. O papazın ismiyle isimlenip bu kasabaya Vılandiva derler. Hala o papazın burada büyük bir manastırı var, ta Erdel diyarında, Alman kafiristanında ve İsveç Vilayeti'nde özelliklerini işitmiştim. Daha önce görmeyip henüz gördüm ve içine girip gezip dolaştım. Hala bir dağ içinde kale gibi demir kapılı ve baştan başa kubbeleri kurşun örtülü sanatlı bir kilisedir. Mimari ilminden haberdar [373b] olanlar bu ruhban kilisesine insaf gözüyle bakarlarsa parmaklarım ağızlarına götürüp hayretler içinde kalırlar.

Bunda olan tuhaf kap kacaklar, bunda olan sanatlı avizeler, ve bundaki çeşit çeşit sütunlar, füsuskari ve halkari mermer duvar kaplamalarının bir diyar kiliselerinde asla dengi benzeri yoktur. Bundaki güneş parçası muğ-piçe mahbub oğlanlar bir patrikhanede yoktur. Kısacası övgüsünde sıkıntı vardır. Bu kiliseyi yapan Vılandiva Papaz'ın ismiyle isimlenip Vılandiva Manastırı derler.

…

Bu Vılandiva kasabası 80 akçe kazadır. Ve nahiyesi 40 pare köydür. Bazen Tikveş Kadılığı'na katılır. Bu şehir bir dağlı, bağlı ve ormanlı bir dağlık yerde bulunup baştan başa dağları ve ormanları pırnarlık ağaçları olmak ile keçisi ve koyunu çok olup gayet semin olurlar. Ve bazı dağları taşlıcadır. Dağlar eteğinde 150 evli, kiremitli, tahta ve saz örtülü fukara evleridir, o kadar ayanı ve eşrafı yoktur. Bütün reaya ve berayası beyaz çuka gibi abalar giyerler, kara elbise giymek ayıptır ve uğursuzdur derler.

Ve bütün büyüğü küçüğü beyaz aba işleyip yılda bir kere Dolyan panayırında mallarını satarlar. Ve 16 arşın abayı 60-70 akçeye verirler, gayet ucuzdur.

Ve 1 adet camii ve 1 adet mescidi vardır, ama mektebi, medrese ve tekkesi olduğu hatırımda yoktur. Ve 1 hamamı ve 2 adet hanları vardır. Ve 50 kadar dükkancıkları vardır, ama bağ bahçesi gayet çoktur.

Suyu ve havası hoş olduğundan mahbube Bulgar kızları gayet çoktur. Ve bütün kafiristanda bu kadar zaman seyahat ettim, hiç Bulgar ve Macar keferelerinin evleri ve yemekleri gibi pak kefere kavmi görmedim. Aslında temiz değillerdir, ancak görünüşte her kap kacakları temizdir. Burada bütün mahbube kızlarının başları, siyah saçları üzeri tamamen altın, guruş, babka (sikke), para ve Dobra-Venedik Frengi dinarı ile süslüdür. Boyunlarında göğüsleri üzere birer ikişer okka halhal, bilezik, pazıbentler ve nice çeşit gümüş alet tılsımlar ile tüysüz sineleri süslüdür.