Yanbolu

Seyahatnâme’de Yanbolu

İdrivne Kral şehirlerinden iken Sırp krallarından Despot adlı kral Rum keferesi elinden zorla almıştır. Bulgar şehirlerinden bir büyük şehir olduğunda 767 [1366] tarihinde Gazi Hudavendigar, yani Kosova'da şehit olan Sultan I. Murad fethetmiştir, Timurtaş Paşa eliyle. Edirne'den 9 sene önce fethedilmiştir. Zemini Tunca Nehri kenarında ada gibi bir burunda bulunup iki yanı tamamen Tunca Nehri'dir.

Kalesi, yüksek bir bayır üzerinde olmakla fethinde zorluk çekilip fetihten sonra yıkmışlardır. Kalesinin temelleri bellidir.

Rumeli Eyaleti'nde vergiden muaf Tatar han sultanlarına hass-ı hümayun kaydolunmuştur. 150 . akçe şerif kazadır. Şeyhülislamı, nakibüleşrafı, sipah kethüdayeri, yeniçeri serdarı, muhtesibi ve subaşısı vardır. Ancak Osmanlı'nın 5 bin katırı burada büyük kervansaray gibi ahırlarda bulunmaktadır. Onun için bu şehir bütün örfi ve her türlü vergilerden muaftır ve bütün halkı Müslümandır.

Tunca Nehri'ne bakar bir yüksek bayırlı yerde bağlı, bahçeli, suyu ve havası hoş şirin bir şehirdir. 3 tarafını Tunca Nehri kuşatmıştır. Ancak yıldız tarafı yüksek bayırlı ve bağlı yerlerdir.

Bütün mamur ve süslü büyük haneleri Tunca Nehri kenarındadır, kat kat kargir yapılı şahnişinler ile süslenmiş mamur şehirdir. Özellikle Hanzade Kırım Giray Sultan'ın sarayı padişahane cihannüma bir saraydır.

Tamamı 17 Müslüman mahallesidir, 1 Rum ve 1 Yahudi mahallesi vardır. Evvela (---) mahallesi (---) (---) (---) .

3.500 adet baştan başa kırmızı kiremit örtülü, taş ve kerpiç duvarlı, şahnişinleri, kapı ve pencereleri donanımlı evlerdir.

Tüm sokakları iri taşlı eski yapı pak kaldırımlıdır. 280 adet mamur ve süslü dükkanları var, ama helvacısı ve kavafı hepsinden çoktur, gerçekten de hoş helvası olur. 5 adet kurşun örtülü kale gibi kargir yapı ve 4 adet demir kapılı sağlam bedesteni var ki böyle süslü ve mamur bedesten bir diyarda yoktur. Bütün değerli eşyalar burada boka bulunur, zengin tüccarları vardır.

1 kiremit örtülü mamur unkapanı var, miri mal hasıl olur. Ve çarşı içinde 3 adet mamur ve donanımlı tüccar hanı var, bir han da Tunca Nehri kenarında vardır.

Toplam 6 adet bekar odaları var. Hepsi Tunca Nehri kenarında 3 adet hamamı var. Bunlardan donanımlısı, suyu, havası ve yapısı güzel olanı eski hamamdır ki kapısı üzerinde tarihi budur:

Bu hamamı Yıldırım Bayezid Han oğlu Mehmed Han oğlu Sultan Murad Han yaptı. Sene 838 [1434/5].

Yazılıdır.

Ve bu hamama yakın yine Tunca Nehri kenarında küçük (---) (---) var.

Bu şehir içinde 17 adet mihrap vardır. Yedisi cuma kılınır camidir. Geri kalanı büyüklü küçüklü mescittir.

Bunların içinde mamur, süslü, donanımlı, eski yapı ve kalabalık cemaate sahip Eski Cami adıyla bilinen eski mabettir. Bir yeniçeri ağası yapmış, saf kurşun ile örtülü nurlu bir camidir. Minaresi 4 köşe kule gibidir. Avlusunda Hanefi şadırvanı abdesthaneleri var ve avlu etrafında mamur medreseleri var ulu camidir.

Oradan yine çarşı içinde Hacı Yusuf Camii'nin kapısı üzerinde tarihi budur:

Bu camiin hayrat sahibi Hacı Yusuf ruhu için fatiha.
diye yazılmıştır. [202b]

Oradan Tunca Nehri kenarında Sofiler Camii, kurşunlu ve bir uzun tuğla minareli camidir ki kapısı üzerinde tarihi budur:

Kad bena haze'l-bina'e'l-camie'ş-şerif ve'l-mescide'l-münif EşŞeyh Mehmed eş-şehir bi-ibni'n-Noktacı ve kad vaka'a hatmetuhu fi evvel cümazi'l-ahir min şuhur sene sitte ve semanın ve semane-mi'e [886/1481],

diye tarihi yazılıdır. Bu camiin vakfiyesinde evliya kerameti ile bu camiin 3 akçeye yapıldığı hikayesi yazılıdır. Duyan dostlarca bilinen, meşhur ve mamur bir camidir. Meşhur camiler bunlardır.

3 adet medrese vardır. Evvela Eski Cami avlusunda Yeniçeri Ağası Medresesi, Hacı Yusuf Medresesi ve Noktacı Medresesi, uleması ve sofileri meşhurdur. Ama özel darülkurra ve darülhadisi yoktur.

Toplam 11 adet ebced okuyan çocuk mektepleri var ve 5 yerde tekkeleri vardır. Bunlardan Sofiler Camii Tekkesi mamurdur.

İbret verici yapıyı bildirir

Bu şehir içinde akan Tunca Nehri üzerinde iki yerde büyük ve sağlam köprüler var. Yedişer göz taş temelli ibret verici yapılardır. Üzerlerinde kalın ve uzun ağaclar döşelidir. Hayrat Gazi Hüdavendigar'ındır.

Diğer acayip yapı: Bu köprülerden yukarı yine Tunca Nehri üzre 7 göz su değirmenleri var, bu da acayip seyirliktir. Tunca Nehri aşırı batı tarafına ta Saray'a kadar büyük ovadır ki ekinlikleri bol ve çok bereketli lalezar bir ovadır. Yine Tunca Nehri üze· rinde Sofiler Camii'ne yakın 7 göz sofiler değirmenleri var. Ahmed Paşa kızının evkafı ve miras mülküdür.

Can bağışlayan güzel havası: Suyu ve havası gayet ıhman olduğundan mahbub ve mahbubesi beğenilir. Bütün halkı Çıtak Yörüklerdir. Ancak dindar kimseleri çoktur. Tamamen helal yerler ve helal giyerler. Reayası Bulgar, Rum, Yahudi ve Sırp kefereleridir. Ve gayet bolluk şehirdir. Avları ve avlakları sayısız olduğundan geçmişin padişahları, bütün Kırım hanlarını ve hanzadelerini burada rehin tutarlar. Hanlığa layık olduklarında Kırım'a han ederler.

Yanbolı şehri ziyaret yerlerini bildirir

Evvela Sofiler Camii yanında o kadar büyük veliler ve ermiş kimseler yatmaktadır ki her bir şeyhi birer birer menkıbeleriyle ve yapılarıyla yazsak sözü uzatmış oluruz.