Yenbûü'l-ber (Yanbu Al Nakhal)

Seyahatnâme’de Yenbûü'l-ber (Yanbu Al Nakhal)

Bir çöl ve kumluk yerde sarı kayalı alçak dağlar yamacında 300 kârgir bina Urban evli, 70-80 dükkânlı, âbıhayat akar sulu ve su kuyulu mamur kasabadır. Bir küçük camii var, eski tarz minaresi var ama han, imaret, medrese ve hamamı yoktur. Hurma bağları gayet çoktur ve gayet lezzetli taze hurması olur.

Şerif hazretleri hükmünde sancak pâyesi ile bir şerif 500 adamla yönetir. Genellikle halkı devecilerdir. Medinelilerin tahılını taşırlar. Develeri çok, zengin kavimdir.

150 akçe pâyesiyle kadılıktır. Osmanlı tarafından Medine-i münevvere mollasına arpalık pâyesiyle verilir.

Suyu ve havası hoştur. Yer yer mahbûbe kızları vardır.

Bu Yenbûü'l-berr'in kuzeyinde bir dağ vardır, ona Resûy Dağı derler, ürünsüz ve verimsiz bir ulu dağdır. Bütün tarihçi ve tefsircilere göre âhir zamanda çıkacak Muhammed Mehdî el-Hanefî, arkadaşlarıyla bu dağdaki mağaraya girmişlerdir. Allah'ın emriyle o mağara kapatılıp Allah tarafından bütün ashabıyla rızkları verilir. Bazı zaman hakikat yolcusu olan kimseler onların tevhid seslerini duyarlarmış, diye Mekke ve Medine halkının dilinde bu söylenti yaygındır.

…

Yenbûü'l-bahr Kalesi'nin özellikleri: Şerif hazretleri hükmünde mirliva pâyesiyle bir şerif kaymakamdır. 500 asker ile yönetir. Cidde beyi tarafından da bir kaymakam gümrüğü zapt edip yarısını şerif hazretleri, yarısını Cidde hâkimi alıp görevlilere maaş verir.

Osmanlı tarafından 300 pâyesiyle şerif kadılıktır. Ama hâlâ Medine mollasına arpalık olarak bağışlanmıştır. Gümrüğünden bir Mısır hâzinesi mal hâsıl olur. Mekke'nin iskelesi Cidde'dir. Medine-i münevverenin iskelesi bu Yenbû'dur Medine'ye 4 menzil yerdir. İsteyen iki günde varır. Deniz kıyısında küçük şehirdir, büyük şehir değildir. Toplam (—) yüz kârgir bina mamur evleri vardır.

Ve toplam (—) mihraptır. Ama (—) cuma kılınır hutbedir. (—) (—) Camii. (—) (—) Bunlardan gerisi mescitlerdir.

Gümrüğü Kızıldeniz kenarında bulunmaktadır. Her sene 7 iklimden gemilerle metalar gelip kanun üzere tüccarın zekâtları alınır. Burada (—) adet dükkân vardır. Bedesten ve çarşısı yoktur. Ama hanları, deniz kıyısında mahzenleri ve kahvehaneleri vardır. Cümle halkı tüccardır.

Suyu ve havası hoştur ve suyu lezizdir. Hurması da temiz ve lezzetlidir. Denizinde mercan balığı ve misk balığı vardır, gerçekten benzeri yoktur. Limanına senede küçük büyük 500 parça gemi gelir.