stoa

Yer hakkında

stoa hakkında

Stoacılık, MÖ 3. yüzyılın başlarında Atina Agorası'nda Kıbrıslı Zenon tarafından kurulan bir Helenistik felsefe ekolüdür. Mantık sistemi ve doğal dünya hakkındaki görüşleriyle beslenen bir kişisel erdem etiği felsefesidir ve erdem pratiğinin eudaimonia'ya ulaşmak için hem gerekli hem de yeterli olduğunu savunur: Kişi etik bir yaşam sürerek gelişir. Stoacılar eudaimonia'ya giden yolu erdemi uygulayarak ve doğaya uygun yaşayarak geçirilen bir hayatla özdeşleştirmişlerdir.
Aristotelesçi etiğin yanı sıra Stoacı gelenek de erdem etiğinin başlıca kurucu yaklaşımlarından birini oluşturur. Stoacılar özellikle insanlar için "erdemin tek iyi" olduğunu ve sağlık, zenginlik ve zevk gibi dışsal şeylerin kendi başlarına iyi ya da kötü olmadıklarını (adiafora), ancak "erdemin üzerinde hareket edeceği malzeme" olarak değer taşıdıklarını öğretmeleriyle bilinir. Seneca ve Epiktetos gibi birçok Stoacı, "erdem mutluluk için yeterli olduğundan", bir bilgenin talihsizliklere karşı duygusal olarak dirençli olacağını vurgulamıştır. Stoacılar ayrıca bazı yıkıcı duyguların yargı hatalarından kaynaklandığını ve insanların "doğaya uygun" bir iradeyi (prohairesis olarak adlandırılır) sürdürmeyi amaçlamaları gerektiğine inanmışlardır. Bu nedenle, Stoacılar bir bireyin felsefesinin en iyi göstergesinin bir kişinin ne söylediği değil, nasıl davrandığı olduğunu düşünüyorlardı. İyi bir hayat yaşamak için doğal düzenin kurallarını anlamak gerekiyordu, çünkü her şeyin doğadan kaynaklandığına inanıyorlardı.
Stoacılık MS 3. yüzyıla kadar Roma ve Yunan dünyasında gelişti ve taraftarları arasında İmparator Marcus Aurelius da vardı. MS 4. yüzyılda Hristiyanlığın devlet dini olmasından sonra bir düşüş yaşamıştır. O zamandan beri, özellikle Rönesans (Neostoacılık) ve çağdaş dönemde (modern Stoacılık) yeniden canlanmıştır.

Zenon'un öğretmenlerinden biri olan Diodorus Cronus, Aristoteles'in terim mantığından büyük ölçüde farklı olarak terimlerden ziyade ifadelere veya önermelere dayanan ve günümüzde önerme mantığı olarak bilinen mantık yaklaşımını ilk kez ortaya koyan ve geliştiren filozof olarak kabul edilir. Daha sonra Khrysippos, Stoacı mantık olarak bilinen ve Aristoteles'in Syllogistic'ine rakip olarak kabul edilen Stoacı Syllogistic adında tümdengelimli bir sistem geliştirmiştir (bkz. Syllogism). Stoacı mantığa olan yeni ilgi, mantıktaki önemli gelişmelerin önermeler mantığına dayandığı 20. yüzyılda ortaya çıkmıştır. Susanne Bobzien şöyle yazmıştır: "Khrysippos'un felsefi mantığı ile Gottlob Frege'ninki arasındaki birçok yakın benzerlik özellikle dikkat çekicidir".
Bobzien ayrıca, "Khrysippos, söz edimi teorisi, cümle analizi, tekil ve çoğul ifadeler, yüklem türleri, indeksler, varoluşsal önermeler, cümle bağlaçları, olumsuzlamalar, ayrışımlar, koşullular, mantıksal sonuç, geçerli argüman formları, tümdengelim teorisi, önermeler mantığı, modal mantık, zaman mantığı, epistemik mantık, önermeler mantığı, zorunluluklar mantığı, belirsizlik ve mantıksal paradokslar dahil olmak üzere bugün mantığın ilgilendiği hemen hemen her konuda mantık üzerine 300'den fazla kitap yazmıştır" demektedir.

Töz (ὑποκείμενον): Şeylerin yapıldığı birincil madde, biçimsiz töz (ousia)
Nitelik (ποιόν): Maddenin bireysel bir nesne oluşturmak için organize edilme şekli; Stoacı fizikte, maddeyi bilgilendiren fiziksel bir bileşen (pneuma: hava veya nefes)
Bir şekilde yerleştirilmiş (πως ἔχον): Boyut, şekil, eylem ve duruş gibi nesnenin içinde bulunmayan belirli özellikler
Bir şekilde bir şeyle ilişkili olarak yerleştirilmiş (πρός τί πως ἔχον): Bir nesnenin diğer nesnelere göre zaman ve mekân içindeki konumu gibi diğer olgularla ilgili özellikler
Stoacılar kendi eylemlerimizin, düşüncelerimizin ve tepkilerimizin bize bağlı olduğunu ana hatlarıyla belirtmişlerdir. Enkhiridion'un açılış paragrafı kategorileri şu şekilde belirtir: "Dünyadaki bazı şeyler bize bağlıyken diğerleri değildir. Yargılama, motivasyon, arzu ve nefret yetilerimiz bize bağlıdır. Kısacası, her ne yapıyorsak kendimiz yaparız." Bunlar bize bağlı olan ya da bizim gücümüz dahilinde olan bir alana işaret eder. Stoacı kategorilerin kullanımına ilişkin basit bir örnek Jacques Brunschwig tarafından verilmiştir:

Ben belli bir madde yığınıyım ve bu nedenle bir tözüm, var olan bir şeyim (ve şimdiye kadar hepsi bu); ben bir insanım ve bu bireysel insanım ve bu nedenle ortak bir nitelik ve özel bir nitelik ile nitelendirildim; oturuyorum ya da ayaktayım, belli bir şekilde yerleştirildim; çocuklarımın babasıyım, yurttaşlarımın yurttaşıyım, başka bir şeyle ilişkili olarak belli bir şekilde yerleştirildim.

Stoacılara göre evren, aktif ve pasif olmak üzere iki sınıfa ayrılan maddi bir akıl tözüdür (logos). Pasif töz, "durgun, her türlü kullanıma hazır, ancak kimse onu harekete geçirmezse işsiz kalacağı kesin olan" maddedir. Aktif töz, pasif töz üzerinde etkili olan akıllı bir esîr ya da ilkel ateştir:

Evrenin kendisi Tanrı'dır ve ruhunun evrensel dışavurumudur; aynı dünyanın akıl ve mantıkla işleyen yol gösterici ilkesidir, şeylerin ortak doğası ve tüm varlığı kucaklayan bütünlükle birlikte; sonra geleceğin önceden belirlenmiş kudreti ve zorunluluğu; sonra ateş ve eter ilkesi; sonra su, toprak ve hava gibi doğal halleri bir akış ve geçiş olan unsurlar; sonra güneş, ay, yıldızlar; ve her şeyin içinde bulunduğu evrensel varlık.

Her şey kader yasalarına tabidir, çünkü evren kendi doğasına ve yönettiği pasif maddenin doğasına göre hareket eder. İnsanların ve hayvanların ruhları bu ilksel ateşten yayılırlar ve aynı şekilde kadere tabidirler:

Evreni sürekli olarak tek bir öze ve tek bir ruha sahip tek bir canlı varlık olarak görün ve her şeyin nasıl tek bir algıya, bu tek canlı varlığın algısına atıfta bulunduğunu gözlemleyin ve her şeyin nasıl tek bir hareketle hareket ettiğini ve her şeyin nasıl var olan her şeyin işbirliği yapan nedenleri olduğunu; ipliğin sürekli dönüşünü ve ağın yapısını da gözlemleyin.
Bireysel ruhlar doğaları gereği bozulabilir ve "evrenin seminal aklına ("logos spermatikos") kabul edilerek ateşli bir doğaya bürünerek dönüşebilir ve yayılabilir". Çünkü doğru akıl hem insanlığın hem de evrenin temelidir.
Stoacı teoloji kaderci ve natüralist bir panteizmdir: tanrı hiçbir zaman tam anlamıyla aşkın değildir ama her zaman içkindir ve doğa ile özdeşleştirilir. İbrahimi dinler tanrıyı dünyayı yaratan bir varlık olarak kişiselleştirirken, Stoacılık tanrıyı evrenin bütünlüğüyle özdeşleştirir; Hindu varoluş anlayışına çok benzeyen Stoacı kozmolojiye göre, sonsuz ve döngüsel olarak kabul edildiği için zamanın mutlak bir başlangıcı yoktur. Benzer şekilde, uzayın ve evrenin de ne başlangıcı ne de sonu vardır, aksine döngüseldirler. Şu anki evren, sonsuz sayıda evrenden önce gelen, yok olmaya ("ekpyrōsis", yangın) ve yeniden yaratılmaya mahkûm olan ve bir başka sonsuz sayıda evren tarafından takip edilecek olan mevcut döngüdeki bir aşamadır. Stoacılık tüm varoluşu döngüsel, kozmosu da ebediyen kendi kendini yaratan ve kendi kendini yok eden olarak görür (ayrıca bkz. Ebedi dönüş).
Stoacılık evren için bir başlangıç ya da son varsaymaz. Stoacılara göre logos, tüm evreni kaplayan ve canlandıran aktif akıl ya da anima mundi'dir. Maddi olarak düşünülmüştür ve genellikle tanrı ya da doğa ile özdeşleştirilir. Stoacılar ayrıca seminal akıldan ("logos spermatikos") ya da cansız maddede işleyen aktif aklın ilkesi olan evrendeki oluşum yasasından da söz ederlerdi. İnsanların her biri de evreni kontrol eden ve sürdüren ilksel ateş ve akıl olan ilahi logos'un bir parçasına sahiptir.

Sıkıntı (lupē): Sıkıntı, insanların depresyona girmeyi doğru bulduğu mantıksız bir kasılma veya kötü bir şeyin var olduğuna dair yeni bir düşüncedir.
Korku (phobos): Korku, beklenen bir tehlikeden irrasyonel bir kaçınmadır.
Şehvet (epithumia): Şehvet, mantıksız bir arzu veya beklenen bir iyinin peşinde koşmaktır, ancak gerçekte kötüdür.
Zevk (hēdonē): Zevk, mantıksız bir şişme veya insanların sevinmeyi doğru bulduğu iyi bir şeyin mevcut olduğuna dair taze bir düşüncedir.

Bu tutkulardan ikisi (sıkıntı ve zevk) şu anda mevcut olan duygulara, ikisi de (korku ve şehvet) geleceğe yönelik duygulara atıfta bulunur. Dolayısıyla, iyilik ve kötülük beklentisine yönelik sadece iki durum vardır, ancak bunlar şimdiki ya da gelecekteki olmalarına göre alt bölümlere ayrılmıştır: Aynı sınıfın çok sayıda alt bölümü ayrı tutkular başlığı altında toplanmıştır:
Sıkıntı: Kıskançlık, Rekabet, Şefkat, Kaygı, Yas, Üzüntü, Keder, Ağıt, Depresyon, Umutsuzluk.
Korku: Uyuşukluk, Utanç, İtimat, Şaşkınlık ve Yüreksizlik.
Şehvet: Öfke, Hiddet, Nefret, Düşmanlık, Gazap, Açgözlülük ve Özlem.
Zevk: Kötülük, Coşku ve Gösteriş.
Bilge kişi (sophos) tutkulardan (apatheia) özgür olan kişidir. Bunun yerine bilge kişi aklı başında olan iyi duygular (eupatheia) yaşar. Bu duygusal dürtüler aşırı değildir ama aynı zamanda azalmış duygular da değildir. Bunun yerine doğru rasyonel duygulardır. Stoacılar iyi duyguları neşe (chara), arzu (boulesis) ve ihtiyat (eulabeia) başlıkları altında sıralamışlardır. Dolayısıyla, gerçek bir iyi olan bir şey mevcutsa bilge kişi ruhunda bir yükselme yaşar - neşe (chara). Stoacılar iyi duyguları da alt bölümlere ayırmışlardır:

Neşe: Keyif, İyi ruh hali
Arzu: İyi niyet, İyi karşılama, Değer verme, Sevgi
Dikkat: Ahlaki utanç, Saygı

Baltzly, Dirk. "Stoicism". Zalta, Edward N. (Ed.). Stanford Encyclopedia of Philosophy.
"Stoicism". İnternet Felsefe Ansiklopedisi.
"Stoic Ethics". İnternet Felsefe Ansiklopedisi.
"Stoic Philosophy of Mind". İnternet Felsefe Ansiklopedisi.
Hicks, Robert Drew (1911). "Stoics". Chisholm, Hugh (Ed.). Encyclopædia Britannica (11. bas.). Cambridge University Press.
The Stoic Therapy eLibrary 28 Şubat 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
The Stoic Library 25 Aralık 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 25 Aralık 2014 tarihinde Wayback Machine'de arşivlendi
Stoic Logic: The Dialectic from Zeno to Chrysippus 26 Mart 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
Annotated Bibliography on Ancient Stoic Dialectic 2 Nisan 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
"A bibliography on Stoicism by the Stoic Foundation". 1 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Eylül 2012.
BBC Radio 4's In Our Time programme on Stoicism 30 Mart 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (Flash gerektirir)
The Stoic Registry (formerly New Stoa) :Online Stoic Community 20 Şubat 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
Modern Stoicism (Stoic Week and Stoicon) 2 Temmuz 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

stoa hakkında doğrulanabilir bilgiler

stoa, Aydın konumunda bulunan ve açık veri kayıtlarında “Ören Yeri” kategorisinde sınıflandırılan bir keşif noktasıdır. Bu sayfa, ziyaret öncesinde konumu doğrulamak ve yakın çevredeki diğer duraklarla birlikte bir rota oluşturmak isteyen gezginler için hazırlanmıştır.

stoa nerede?

Konum Aydın il sınırları içindedir. Harita noktası 37.5580429, 27.8292266 koordinatlarıyla gösterilir. Yol koşulları ve giriş düzeni zamanla değişebileceğinden hareket etmeden önce güncel harita verisinin kontrol edilmesi önerilir.

Ziyaret öncesi planlama

Ziyaret süresini belirlerken mevsim, hava durumu, ulaşım biçimi ve yakın çevredeki diğer kültür veya doğa durakları dikkate alınmalıdır. Sayfadaki yol tarifi bağlantısı doğrudan kayıtlı koordinatı hedefler. Özel mülkiyet, ibadet düzeni, koruma alanı veya dönemsel giriş kısıtlaması bulunabileceği için sahadaki yönlendirmeler esas alınmalıdır.

Kaynak ve içerik yaklaşımı

Temel konum ve sınıflandırma bilgileri OpenStreetMap açık verisinden alınır. Wikipedia veya Wikidata eşleşmesi bulunduğunda ansiklopedik bilgi kaynak bağlantısıyla birlikte eklenir; uygun lisanslı fotoğraflar Wikimedia Commons üzerinden gösterilir. Doğrulanamayan tarih, ücret ve çalışma saati bilgileri otomatik olarak üretilmez.