Çanakkale Boğazı

Yer hakkında

Çanakkale Boğazı hakkında

Çanakkale Boğazı ya da tarihî adıyla Dardanelya (Yunanca: Δαρδανέλλια, romanize: Dardanéllia (Dardanos'un Geçidi)), Asya ile Avrupa kıtalarını birbirinden ayıran ve Ege Denizi ile Marmara Denizi'ni birbirine bağlayan bir boğaz ve uluslararası su yoludur.
Dardanelya (Yunanca: Δαρδανέλλια, romanize: Dardanéllia (Dardanos'un Geçidi)) ve Hellespontos (Yunanca: Ελλήσποντος, romanize: Ellíspontos (Helle'nin Denizi)), boğazın antik adlarıdır ve Dardanelya adı boğaz için birçok başka dilde kullanılan addır.
1923'te Lozan Antlaşması ile birlikte imzalanan Boğazlar Sözleşmesi ile uluslararası su yolu niteliği kazanan ve 1936 yılında imzalanan Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile tamamen Türkiye Cumhuriyeti'nin denetimine giren Çanakkale Boğazı, Marmara Denizi ve İstanbul Boğazı ile birlikte Türk Boğazları denir ve Avrupa ile Asya kıtalarını birbirinden ayıran doğal sınırlardan biri olarak kabul edilir.
Uluslararası seyrüseferde kullanılan dünyanın en dar boğazlarından biri olan Çanakkale Boğazı, Marmara Denizi'ni Ege ve Akdeniz'e bağlarken, aynı zamanda İstanbul Boğazı yoluyla Karadeniz'e de bağlantı imkânı sağlar.
Boğaz, 61 kilometre uzunluğunda, 1,2 ila 6 kilometre genişliğinde ve ortalama 55 metre derinliğindedir. 103 metre maksimum derinliğe sahiptir. Çanakkale Boğazı'ndaki ilk sabit geçiş, 2022 yılında 1915 Çanakkale Köprüsü'nün tamamlanmasıyla açıldı.
Boğazda iki kıta arasındaki ulaşım feribotlar ve 1915 Çanakkale Köprüsü vasıtasıyla sağlanmaktadır.
Önemli bir kısmı Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihî Alanı'ndan oluşan Gelibolu Yarımadası boyunca uzanan boğazın kuzey kıyılarının çoğu seyrek yerleşimliyken, Biga Yarımadası boyunca uzanan güney kıyılarında ise yerleşim daha yoğundur. Boğazın en dar yerinde 180.000 nüfuslu Çanakkale il merkezi vardır.

Deniz yolu olarak Çanakkale Boğazı, Doğu Akdeniz, Balkanlar, Yakın Doğu ve Batı Avrasya boyunca çeşitli denizleri birbirine ve özellikle de Ege Denizi'ni Marmara Denizi'ne bağlar. Marmara, İstanbul Boğazı yoluyla Karadeniz'e bağlanırken, Ege Denizi de Akdeniz'e bağlanır. Böylece Çanakkale Boğazı, Karadeniz'den Akdeniz'e ve Cebelitarık yoluyla Atlas Okyanusu'na ve Süveyş Kanalı yoluyla Hint Okyanusu'na kadar deniz bağlantıları sağlar ve özellikle Rusya'dan gelen malların geçişi için önemli bir uluslararası su yolu hâline gelir.
Boğaz yaklaşık olarak 40°13′N 26°26′E konumundadır.
Boğazın Avrupa yakasındaki antik kentler; Aegospotami, Elaeus, Gelibolu, Madytus, Sestos.

Asya Kıtasındaki antik kentler; Abidos, Aianteion, Arisbe, Dardanos, Lampsakos, Ophryneion, Rhoiteion, Truva.

Boğazın her iki yakasında kaleler vardır. İlk defa Türk kuvvetleri 1356'da Süleyman Paşa ile Çimenlikhisar Kalesi'ni fethetti ve Çardak Kalesi'ni inşa etti. Yıldırım Bayezid Çimenlikhisar'daki Bizans surlarını yıktırıp, iç kaleyi düzelttirdi. Fatih Sultan Mehmet, Rumeli'de Sestos (Kilitbahir (Kilidülbahir) - Deniz Kilidi) ve Anadolu'da Aydos (Seddülbahir - Deniz Seddi) kalelerini yaptırdı.
Batıdan boğaza girildiğinde -Tekeburun ile Çankaya arasındaki- Rumeli kıyısı boyunca sırasıyla Seddülbahir, Alçıtepe (Kirte), Kilitbahir, Eceabat, Bigalı (Boğalı), Büyük Anafarta, Kumköy, Uzundere, Küçük Anafarta, Cumalı, Bayırköy, Tayfurköy (Burgaz), Gelibolu ilçe merkezi, Yeniköy yerleşimleri; -Kumkale ile Çardak arasındaki- Anadolu kıyısında ise sırasıyla Kumkale, Erenköy, Kuzuköy, Çanakkale il merkezi, Nara Burnu, Yapıldak, Suluca, Lapseki ilçe merkezi, Çardak yerleşimleri görülmektedir.

Truva antik kenti boğazın batı girişinin yakınındaydı ve boğazın Asya kıyısı Truva Savaşı'nın odak noktasıydı. Truva bu hayati su yoluna giren deniz trafiğini kontrol edebildi. Pers Kralı I. Serhas'ın Pers ordusu ve daha sonra Büyük İskender'in Makedonya ordusu sırasıyla MÖ 480 ve MÖ 334'te birbirlerinin topraklarını işgal etmek için Çanakkale Boğazı'nı zıt yönlerden geçti. İskender, boğazı geçerek aynı isimli ırmağın yakınlarında Granikos Savaşı'nı gerçekleştirmiştir. İskender'in kumandanlarından olan Lisimahos, boğazın Saros Körfezi kıyısında kendine bir başkent kurarak Trakya'ya hükmetmiştir.
Herodot, MÖ 482 civarında, I. Serhas'ın (I. Darius'un oğlu) büyük ordusunun Pers'ten Yunanistan'a geçebilmesi için Hellespont'un genişliği boyunca Abidos'ta iki duba köprü inşa ettirdiğini söyler. Bu geçiş, Eshilos tarafından Persler adlı trajedisinde I. Serhas'a karşı ilahi bir müdahalenin nedeni olarak adlandırılmıştır.
Herodotus'a (vv.34) göre, her iki köprü de bir fırtınada yıkıldı ve I. Serhas köprüleri inşa edenlerin başlarını kestirdi ve boğazı kırbaçladı. Herodot Tarihi vii.33–37 ve vii.54–58, Serhas'ın duba köprülerinin inşası ve geçişi hakkında ayrıntılar verir. Daha sonra I. Serhas'ın boğaza bacak kelepçeleri attığı, çok sayıda kırbaçla üç yüz kırbaç vurduğu ve askerler suya bağırırken onları kızgın demirlerle dağladığı söylenir. Herodotus, bunun "Hellespont'a hitap etmenin oldukça küstahça yolu" olduğunu ancak I. Serhas'a özgü bir durum olmadığını belirtmiştir. (vii.35)
Mühendis Harpalus'un, gemileri pruvaları akıntıya bakacak şekilde birbirine bağlayarak ve her gemiye iki ek çapa ekleyerek istilacı orduların sonunda geçmesine yardımcı olduğu söylenir.

Athamas'ın kızı Helle, Altın Post efsanesinde altın bir koça, erkek kardeşiyle binen Helle Çanakkale Boğazı'nda koçtan düşer ve boğulur. Bu yüzden Çanakkale Boğazı'nın isimlerinden biri de "Helle'nin Denizi" anlamına gelen Hellenpontos'tur.
Benzer şekilde, Boğaz, Hero ile Leandros efsanesinin geçtiği yerdi. Bir Afrodit şenliğinde birbirini görüp vurulan rahibe Hero ile Leandros, boğazın iki yakasında yer alan Sestos ve Abydos kentlerinde yaşayan iki âşıktır. Hero her gece boğazı Leander'in yaktığı bir mum ışığında geçer. Ama Leander'in babası fırtınalı bir günde işaret mumunu yakar, ışığı görüp boğaza atılan Hero ise fırtınada boğulur. Bu öykü Akdamar (Ahtamara) Adası ile benzerlik taşır.
Gelibolu Yarımadası'ndaki Çimpe Kalesi, Osmanlıların Avrupa'da ele geçirdikleri ilk toprak parçasıdır.
Çanakkale Boğazı I. Dünya Savaşı sırasında tarihte eşine ender rastlanan bir savaşa ev sahipliği yapmış, bu savaş sonucunda yaklaşık 500.000 kişi ölmüştür.

Çanakkale 1915 Köprüsü, Çanakkale'nin Asya yakasındaki Lapseki ilçesi ile Avrupa yakasındaki Gelibolu ilçesinin köyü Sütlüce'yi birleştirir. Türkiye Ulusal Karayolu Ağı'na planlanan genişlemelerin parçasıdır. Köprü üzerindeki çalışmalar Mart 2017'de başladı ve 18 Mart 2022'de açıldı.

Çanakkale Boğazı hakkında doğrulanabilir bilgiler

Çanakkale Boğazı, Çanakkale konumunda bulunan ve açık veri kayıtlarında “Doğal Alan” kategorisinde sınıflandırılan bir keşif noktasıdır. Bu sayfa, ziyaret öncesinde konumu doğrulamak ve yakın çevredeki diğer duraklarla birlikte bir rota oluşturmak isteyen gezginler için hazırlanmıştır.

Çanakkale Boğazı nerede?

Konum Çanakkale il sınırları içindedir. Harita noktası 40.1550336, 26.4080839 koordinatlarıyla gösterilir. Yol koşulları ve giriş düzeni zamanla değişebileceğinden hareket etmeden önce güncel harita verisinin kontrol edilmesi önerilir.

Ziyaret öncesi planlama

Ziyaret süresini belirlerken mevsim, hava durumu, ulaşım biçimi ve yakın çevredeki diğer kültür veya doğa durakları dikkate alınmalıdır. Sayfadaki yol tarifi bağlantısı doğrudan kayıtlı koordinatı hedefler. Özel mülkiyet, ibadet düzeni, koruma alanı veya dönemsel giriş kısıtlaması bulunabileceği için sahadaki yönlendirmeler esas alınmalıdır.

Kaynak ve içerik yaklaşımı

Temel konum ve sınıflandırma bilgileri OpenStreetMap açık verisinden alınır. Wikipedia veya Wikidata eşleşmesi bulunduğunda ansiklopedik bilgi kaynak bağlantısıyla birlikte eklenir; uygun lisanslı fotoğraflar Wikimedia Commons üzerinden gösterilir. Doğrulanamayan tarih, ücret ve çalışma saati bilgileri otomatik olarak üretilmez.