Sahil

Yer hakkında

Sahil hakkında

Sağ Sahil Muharebesi, I. Dünya Harbi'nin Irak Cephesi dâhilinde, 6–8 Ocak 1916 tarihleri arasında cereyan etmiştir. Muharebe, Dicle Nehri kıyılarında, İngiliz-Hint kuvvetlerinden müteşekkil İngiliz Dicle Kolordusu ile Osmanlı 6. Ordusu'na bağlı birlikler arasında vuku bulmuştur. Bu çarpışma, Kut’ül Amare Kuşatması altında bulunan İngiliz garnizonunu kurtarmak maksadıyla Dicle Kolordusu tarafından girişilen taarruzlar zincirinin ilk halkasını teşkil etmiştir.

Aylmer'in cepheye gelişiyle birlikte İngilizler, 7 Ocak 1916'da yeni bir taarruz için kuvvetlerini toplamaya başladılar. Sol sahilde Younghusband, 19., 21. ve 35. Tugayların kumandasını üstlendi. Sağ sahilde ise Kemball, 28. Tugay'ı 62. Pencap Alayı ve 92. Pencap Alayı ile takviye ederek idare etmekteydi. Sağ sahil Osmanlı 35. Tümeni tarafından, sol sahil ise 52. Tümen tarafından savunulmaktaydı.
6 Ocak'ta Younghusband, muharebeyi gevşek bir tarzda idare etmiş, tugay kumandanlarına geniş hareket serbestisi tanımıştı. 7 Ocak'ta ise Aylmer, komutayı eline alınca daha sıkı bir disiplin uyguladı ve taarruzu daha koordineli biçimde tertip etmeye çalıştı. Aylmer'in planı, 35. Tugay vasıtasıyla sol sahilde bir gösteri hücumu yaparak Osmanlıları mevkilerinde tutmaktı. Bu esnada 19. ve 21. Tugaylar Osmanlı hatlarının sol yanına hücum edeceklerdi. Bunun için her iki tugayın beş milden fazla yürüyerek taarruz hattına ulaşması gerekiyordu. Sağ sahilde ise Kemball, bir gün önce kaybettikleri mevzileri yeniden ele geçirerek sol sahile yandan ateş imkânı sağlamaya çalışacaktı.
Gün ağardığında Dicle Kolordusu yoğun bir sis altında ilerlemeye koyuldu. Sol sahilde Younghusband'ın tugayları sabah ortalarında yürüyüşe başladı. İki saat kadar sonra hareketlerine ara vererek yemek molası verdiler. Öğleye doğru sis dağıldı ve mevsime aykırı biçimde sıcak bir hava bastırdı. İngiliz-Hint taburları yemeklerini pişirirken Osmanlılar bir karşı taarruz düzenlediler. Bu taarruz püskürtülmekle beraber, sol sahildeki İngiliz ilerlemesini geciktirdi. Neticede Younghusband'ın birlikleri taarruz mevzilerine ulaştılar, ancak hücum hedefleri Osmanlı sol sahil mevzilerinin merkezi oldu. Öğleden sonra boyunca bu hücumlar başarısızlıkla neticelendi. Arazi çıplak olduğundan, taarruz eden taburlar uzun menzilden piyade, makineli tüfek ve topçu ateşi altına girdiler. Birliklerin çoğu, 300 yard mesafeye varmadan yere çakılıp siper açmak zorunda kaldı.
Sağ sahilde ise Kemball'ın birlikleri Osmanlı mevzilerinin yerini daha iyi tespit etmişlerdi. Sabahki sis onların ilerleyişini gizleyebilirdi, fakat Kemball'a sol sahildeki taarruz başlamadan harekete geçmeme emri verildiğinden bu avantaj kayboldu. Nihayet öğleden sonra saat 14.30'da hücum izni çıktı. Takviye edilmiş 28. Tugay, Osmanlı ileri mevzilerini hızla ele geçirdi. Ardından 92. Punjabis ana hatlara yarıp girdi; bunu 2. Leicestershire Alayı ile 51. Sih Alayı takip etti.
Günün sonunda sağ sahildeki bütün mevziler Kemball'ın tugayının eline geçti. Sağ sahilden açılan yandan ateş tehdidi altında kalan sol sahil mevzilerinin tutulması artık imkânsızdı. Gece boyunca ve ertesi günün sabahında Osmanlı XIII. Kolordusu geri çekilmeye başladı. Yedi mil kuzeyde, Dicle'nin bir kolu olan Vadi üzerinde yeni mevziler hazırlanmaktaydı. 9 Ocak günü Dicle Kolordusu sol sahil mevzilerini işgal etti.

Dicle Kolordusu mevzileri ele geçirmişti; ancak Osmanlı müdafaasını yarmanın bedeli çok ağır kayıplar oldu. Aylmer'in emrindeki 13.300 askerden 1.962'si ölü, 2.300'ü yaralıydı. Yardım kuvvetinin sıhhi hazırlıkları ise neredeyse göz ardı edilmişti. Meerut Tümeni'ne bağlı sıhhiye birliklerinin çoğu hâlâ Dicle boyunca yukarıya doğru ilerlemekte yahut Basra'da nakliyeyi beklemekteydi.
Muharebe sırasında Dicle Kolordusu'nun ancak 250 yaralıyı tedavi edebilecek kapasitesi vardı. Oysa 7 Ocak 1916 sonuna gelindiğinde sahra sıhhiyeleri bunun neredeyse on katı yaralıyla karşı karşıya kaldılar. Birçok yaralı, Basra'daki nehir aşağısında kurulmuş hastanelere gönderilmeden önce sahra sıhhiyelerinde on güne kadar beklemek zorunda kaldı.
Her ne kadar Aylmer kuvvetleri Sağ Sahil'ı ele geçirmiş olsa da, bunun karşılığı yaklaşık 4.400 ölü ve yaralı idi. Dicle'nin sol sahilindeki Osmanlı mevzileri tam manasıyla kırılamamıştı. General Nixon, Harbiye Nezareti'ne gönderdiği raporunda Osmanlı kayıplarını da 4.400 olarak tahmin ettiyse de, bu rakamın şüpheli olduğu belirtilmektedir. Sağ sahilde Kemball'ın kuvvetleri Osmanlı müdafaasını yarıp geçmeyi başarmışken, sol sahilde aynı başarı sağlanamamıştı. Ayrıca, Osmanlıların mahir kamuflajı ve uygun gözetleme noktalarının bulunmaması sebebiyle İngiliz topçusunun ateşi büyük ölçüde tesirsiz kalmıştı. Sağ sahildeki mevzilerin düştüğü anlaşılınca Osmanlılar, topçularını da yanlarına alarak disiplinli bir şekilde geri çekildiler. Yedi mil yukarıda, Dicle'nin kolu olan Vadi hattındaki yeni tahkimatlara yerleştiler.
Ağır kayıplara rağmen Aylmer'in bekleyecek vakti yoktu. İkinci tümenin yetişmesi zaman alacak, her adım Basra'daki ikmal üssünden daha da uzaklaştırırken Osmanlıların Bağdat'taki lojistik merkezine yaklaştırıyordu. Neticede Sağ Sahil, kâğıt üzerinde bir İngiliz zaferi sayıldıysa da, Osmanlı kuvvetleri aslında hedeflerine ulaşmışlardı: Dicle Kolordusu'nu oyalamış, Aylmer'in kuvvetlerini yıpratmış, Kut garnizonunun zamanını tüketmiş ve İngiliz-Hint hükûmetlerinin zor ikame edebileceği takviyeleri harcamalarına sebep olmuşlardı.

Takviyeler, 7 Ocak 1916

35. Tümen
103. Piyade Alayı (3 tabur)
104. Piyade Alayı (3 tabur)
105. Piyade Alayı (2 tabur)
52. Tümen (6 Ocak 1916 akşamı yetişti)
9 piyade taburu
Osmanlı Süvari Tugayı (6 Ocak 1916 akşamı yetişti)
Hecinsüvar Alayı
Düzensiz Bedevi birlikleri
Topçu taburu (20 top)

Sahil hakkında doğrulanabilir bilgiler

Sahil, Edirne konumunda bulunan ve açık veri kayıtlarında “Doğal Alan” kategorisinde sınıflandırılan bir keşif noktasıdır. Bu sayfa, ziyaret öncesinde konumu doğrulamak ve yakın çevredeki diğer duraklarla birlikte bir rota oluşturmak isteyen gezginler için hazırlanmıştır.

Sahil nerede?

Konum Edirne il sınırları içindedir. Harita noktası 40.6779453, 26.0597728 koordinatlarıyla gösterilir. Yol koşulları ve giriş düzeni zamanla değişebileceğinden hareket etmeden önce güncel harita verisinin kontrol edilmesi önerilir.

Ziyaret öncesi planlama

Ziyaret süresini belirlerken mevsim, hava durumu, ulaşım biçimi ve yakın çevredeki diğer kültür veya doğa durakları dikkate alınmalıdır. Sayfadaki yol tarifi bağlantısı doğrudan kayıtlı koordinatı hedefler. Özel mülkiyet, ibadet düzeni, koruma alanı veya dönemsel giriş kısıtlaması bulunabileceği için sahadaki yönlendirmeler esas alınmalıdır.

Kaynak ve içerik yaklaşımı

Temel konum ve sınıflandırma bilgileri OpenStreetMap açık verisinden alınır. Wikipedia veya Wikidata eşleşmesi bulunduğunda ansiklopedik bilgi kaynak bağlantısıyla birlikte eklenir; uygun lisanslı fotoğraflar Wikimedia Commons üzerinden gösterilir. Doğrulanamayan tarih, ücret ve çalışma saati bilgileri otomatik olarak üretilmez.