Fethiye Camii

Yer hakkında

Fethiye Camii hakkında

Fethiye Camii veya Teotokos Pamakaristos Kilisesi (Yunanca: Θεοτόκος ἡ Παμμακάριστος, "Tanrı'nın Kutsal Annesi"), İstanbul'un Fatih ilçesinin Çarşamba semtinde camiye çevrilmiş bir Rum Ortodoks kilisesidir.
Aslında kilise olarak, 13. yüzyıl sonlarında Bizans'ın ileri gelenlerinden Mihail Glabas Tarkaniotes tarafından inşa ettirilmiştir. İstanbul'un Fethi'nden sonra 1455'ten itibaren patrikhane olarak kullanılmaya başlanmıştır. Sultan III. Murad'ın saltanatı esnasında yaşanan İran savaşlarında Gürcistan ve Azerbaycan'ın fethedilmesiyle, fethin hatırası olarak camiye dönüştürülmüştür.
Pamakaristos Kilisesi camiye dönüştürülürken kilisenin apsis kısmı yıkılarak yerine kıble yönüne uygun bir mihrap yapılmış, bir minare ve medrese inşa ettirilmiştir. Cumhuriyet döneminde müzeye dönüştürülmüş, 1955 yılında Amerikan Bizans Enstitüsü tarafından içindeki mozaik ve freskler açığa çıkarılmış, sonradan yapılan kemer sökülüp yerine eski haline uygun sütunlar yapılmıştır. 1960'lı yıllarda yeniden cami olarak ibadete açılmıştır. Kilisenin duvarları taş ve tuğla karışımıdır. Dış duvarlarında ve içerideki mozaiklerde Grekçe yazılar göze çarpmaktadır.

Yapı, III. Murad döneminde yaklaşık 1587 yılında camiye dönüştürülmüş ve Osmanlıların Gürcistan fetihlerini anmak amacıyla Fethiye Camii adını almıştır. Dönemin sadrazamı Sinan Paşa tarafından burada bir medrese kurulmuştur.

Pammakaristos'un ana kilisesi (katholikon), merkezî kubbeli haç planlı ve çevresinde deambulatorium bulunan bir yapı tipine sahiptir. Deambulatorium, kilisenin kuzey, batı ve güney cephelerini çevrelemekte olup çeşitli mezarları barındırmıştır. Kuzey kolu 13. yüzyılın sonlarında, batı ve güney kolları ise 14. yüzyılda veya daha sonraki bir tarihte inşa edilmiştir. Bu bölümlerde arcosolium tipi mezarlar ile tonozlu defin mekânları bulunmuştur. Kilisenin apsisi ve naosunun altında yer alan sarnıcın yapıdan daha eski olduğu ve daha erken bir yapıya ait kript olarak kullanılmış olabileceği düşünülmektedir. Yaklaşık 7 × 3 metre ölçülerindeki bu sarnıç, Korint başlıklı on iki sütunla desteklenmektedir. Kilise çevresinde, özellikle güney teras duvarında yer alan daha büyük sarnıçlar da tespit edilmiştir.

Yaklaşık 1310 yılında Maria tarafından yaptırılan pareklezyon muhtemelen İsa'ya adandığı düşünülmektedir. Yapı, Mihail Tarkaneyotes'in mezarını barındırmak amacıyla tasarlanmış olup, iç ve dış yüzeylerinde onu öven epigramlar yer almaktadır. Ana kiliseye bitişik olmasına rağmen bağımsız bir ibadet yapısı olarak tasarlanan pareklezyon, kubbeli merkezî mekânı, apsisi, galerili narteksi ve iki kubbeli üst bölümüyle küçük ölçekli bir kilise görünümündedir. Pareklezyon, İsa'nın yaşamından sahneler, aziz tasvirleri ve ana apsisteki Deisis kompozisyonunu içeren mozaikleriyle ünlüdür. Ayrıca deambulatoriumun güney kolunda Meryem'e tipolojik göndermeler içeren duvar resimlerinin kalıntıları korunmuştur. Yapının kornişlerinde kitâbeler ve şahlanan aslan motifleriyle süslü çok renkli bezemeler yer almaktadır.
1587 yılında camiye dönüştürülmesi sırasında Bizans dönemine ait üç bölümlü bema kaldırılmış, yerine kıble yönünde kubbeli üçgen çıkıntılardan oluşan yeni bir bölüm inşa edilmiştir. Sütunların bir kısmı kemerlerle değiştirilmiş, minare eklenmiş ve iç mekânın daha geniş bir ibadet alanı hâline gelmesi için bazı duvarlar kaldırılmıştır. 1640 yılındaki yangının ardından kapsamlı şekilde onarılan yapı, Sultan Abdülmecid döneminde yaklaşık 1845 yılında yeniden restore edilmiştir. 1938-1940 yıllarındaki restorasyon çalışmaları sırasında parekklesion müze yönetimine devredilmiş, 1950 yılında ise İstanbul Bizans Enstitüsü tarafından mozaiklerin ortaya çıkarılmasına başlanmıştır.
Günümüzde pareklezyon, müze olarak kullanılmaya devam etmektedir.

T.C. İstanbul Valiliği (Harika İstanbul) / Fethiye Camii ve Tanıtımı
Tarihi Bir Hazine Fethiye Camii, earsiv.sehir.edu.tr 7 Ağustos 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

Fethiye Camii hakkında doğrulanabilir bilgiler

Fethiye Camii, İstanbul konumunda bulunan ve açık veri kayıtlarında “İnanç” kategorisinde sınıflandırılan bir keşif noktasıdır. Bu sayfa, ziyaret öncesinde konumu doğrulamak ve yakın çevredeki diğer duraklarla birlikte bir rota oluşturmak isteyen gezginler için hazırlanmıştır.

Fethiye Camii nerede?

Konum İstanbul il sınırları içindedir. Harita noktası 41.0290808, 28.9464002 koordinatlarıyla gösterilir. Yol koşulları ve giriş düzeni zamanla değişebileceğinden hareket etmeden önce güncel harita verisinin kontrol edilmesi önerilir.

Ziyaret öncesi planlama

Ziyaret süresini belirlerken mevsim, hava durumu, ulaşım biçimi ve yakın çevredeki diğer kültür veya doğa durakları dikkate alınmalıdır. Sayfadaki yol tarifi bağlantısı doğrudan kayıtlı koordinatı hedefler. Özel mülkiyet, ibadet düzeni, koruma alanı veya dönemsel giriş kısıtlaması bulunabileceği için sahadaki yönlendirmeler esas alınmalıdır.

Kaynak ve içerik yaklaşımı

Temel konum ve sınıflandırma bilgileri OpenStreetMap açık verisinden alınır. Wikipedia veya Wikidata eşleşmesi bulunduğunda ansiklopedik bilgi kaynak bağlantısıyla birlikte eklenir; uygun lisanslı fotoğraflar Wikimedia Commons üzerinden gösterilir. Doğrulanamayan tarih, ücret ve çalışma saati bilgileri otomatik olarak üretilmez.